Author: Институт перевода Библии
Date: 2022-08-27T16:06:29.103101+00:00

Пачаланы Китаплары: 4 Пачалар

Пачаланы Китаплары: 4 Пачалар

1. Баш Сёз

1. 4 Пачалар

1. Сёзлюк (Пачаланы Китаплары)

2. Карталар (Пачаланы Китаплары)

Баш Сёз

БАШ СЁЗ

Бу китапда бир жылтны ичинде Сыйлы Язывланы дёрт тарихи китабы топланып бериле: 1-нчи Пачалар, 2-нчи Пачалар, 3-нчю Пачалар ва 4-нчю Пачалар.

Пачаланы Биринчи ва Экинчи китаплары ягьудилилени дин башчысы Шамуйылны тувгъан вакътисинден тутуп, оьзюню къавумундан биринчи пача болгъан Давутну гьакимлигини ахырына (ёрукъ гьисапда бизин девюрден алдагъы 1010–970 йыллагъа) ерлиги тарихи аралыкъдагъы агьвалатланы къуршай. Пачаланы Уьчюнчю ва Дёртюнчю китапларында буса Сулейманны тахгъа олтургъан вакътисинден (бизин девюрден алдагъы X асрудан) тутуп, Бабил есирлигине (бизин девюрден алдагъы 587-нчи йылгъа) ерлиги аралыкъдагъы агьвалатлар къуршала.

Шо китаплагъа кюрчю этилип пачаны къаласында юрюлме герекли болгъан таварихлер ва тархнамелер салынгъан. Эсгермеге герек, Пачаланы 3-нчю ва 4-нчю китапларында бизге етишмеген эсделиклеге тувра гёрсетивлер бар – «Сулейманны таварихи» (3-нчю Пачалар 11:41), «Исрайылны пачаларыны таварихлери» ва «Ягьудини пачаларыны таварихлери». Контекстден гёрюнюп турагъаны йимик, Пачаланы китаплары шо тархнамелени къысгъача журасы болуп токътай – тизивчю шолагъа гьар пачаны этген ишлери булан байлавлу тындырыкълы хабарлагъа йимик асаслана.

Пачаланы китапларындагъы тарихи агьвалатлар булан байлавлу кёбюсю шагьатлыкълар Сыйлы Язывлар булан аралыгъы ёкъ, тек оьз девюрю булан байлавлу язывлу эсделиклерден таба аян этиле.

Пачаланы китапларында Сыйлы Язывланы ичине гиреген китаплардан бириси болгъан Экинчи Къанунгъа хас болуп токъташгъан дин бирлиги ачыкъдан гёрюнюп тура: шолардагъы бары да тарихи агьвалатлар пачаны неде ондан алдагъысыны муъминлигинден, неде гюнагьындан таба англатыла.

Китапланы ахырынчылай токъташдырылгъан къайдасыны умуми тархы – Бабил есирлигинден бираз алдагъы девюр (VII асруну ахыры).

Ягьудили Сыйлы Язывларда Пачаланы Биринчи ва Экинчи китапларына «Шамуйылны китаплары» деп айтыла. Тюзю, шо ончакъы къыйышывлу гелеген ат тюгюл: Шамуйыл не китапланы автору, не шоланы баш игити гьисапда ортакъчылыкъ этмей; ону гьакъында янгыз Биринчи китапда лакъыр юрюле.

Пачаланы Биринчи китабында Исрайылны тарихиндеги гёрмекли мюгьлет суратлана – къавум бирлешивден пача гьакимликге чыгъыв. Аллагьны ва халкъны арасындагъы Разилешив ва шолай да аслу тарихи гючлени – бир якъдан, асгербашчы пачалар белгилейген парахатлыкъны гьакимлигини, бирдагъы якъдан буса, пайхаммарлар сакълап ва айтып гелген Аллагьны каламыны ва дин токъташдырывланы – къыйышагъанлыгъы ва къаршылыкълыгъы китапны бютюн агъымындан къызыл сызакъ болуп оьте.

Жанр ягъындан алгъанда, китапгъа бир журалыкъ хас. Тарихи хабарлав шиъру гесек – Шамуйылны анасы Гьаннатны дуасы (1-нчи Пачалар 2:1-10) – берилип, янгыз бир керен бёлюне.

Тек китапны бир-бир гесеклерине, айрокъда Шаулну хабарына, белгили сюжетли тюрлюлюк хас. Эки тюрлю къайдада хабарланагъан шулай агьвалатлар ёлугъа: Шамуйыл оьзлеге пача ахтарагъан халкъны айыпгъа тутув булан байлавлу эки гесек (1-нчи Пачалар 8:4-22 ва 12:1-15); пачаны гьакимлигин токъташдырыв булан байлавлу эки жура (9-нчу ва 12-нчи башлар); Шаулну Аллагьгъа тынгламагъанлыгъы ва Ону янындан рагьмуну тас этгенлиги булан байлавлу эки къайда (1-нчи Пачалар 13:8-14 ва 15:10-31); Давут, гёрюнмейген кюйде Шаулну янына гелип, ону оьлтюрмей къойгъанлыкъ булан байлавлу эки хабар (24:1-8 ва 26:5-12).

Бир Аллагьгъа инанывгъа асаслангъан дини булангъы шо девюрдеги биргине-бир пачалыкъны амалгъа геливю, шексиз кюйде, гьалиги девюрдеги охувчуну иштагьландыра. Эгер китапда пайхаммарлар, айрокъда Шамуйыл, уьлгюлю келпетлер йимик гёрсетиле буса, пачалар, оланы къардашлары ва асгербашчылар бирдокъда уьлгюлю кюйде берилмей. Амма шо себепден олар бизге жанлы да, инамлы да болуп гёрюне. Ондан къайры, китапда тарихге янгыз пача ва тухумуну ата-бабасы гьисапда тюгюл, Забурну йыраву гьисапда да гирген Давутну оьмюрюню баш вакътисини гьакъында лакъыр юрюле.

Пачаланы Экинчи китабы Биринчи китапны сюжетли давамы болуп геле.

Мунда Давутну гьакимлигини, ону орнун тутгъан Сулейманны тувмакълыгъыны, пачаланы тухумуну амалгъа геливюню гьакъында хабарлана. Китапда Исрайылны ва Ягьудини бёлюнювю ва къаршы туруву булан байлавлу дагъы да бир хабарлав арагъа чыгъа. Шо хабарлав сонг Уьчюнчю ва Дёртюнчю китапларда давам этиле.

Жанр ягъындан алгъанда, Пачаланы Экинчи китабы Биринчисинден эсе артыкъ тюрлю. Хабар суратлавлар шиъру гесеклер булан аралашып геле. Шоланы эсгерейик: къайгъылы эки йыр – Давутну Шаулгъа ва Ёнатангъа айтгъан ваягьы (2-нчи Пачалар 1:19-27), асгербашчы Абинерге айтгъан ваягьы (2-нчи Пачалар 3:33-34) ва шолай да алгъыш къайдалы эки макътав йыр: Давутну дуасы (2-нчи Пачалар 7:18-29) ва Давутну йыры (2-нчи Пачалар 22:2–23:7). Эки сюжетли гесекни – Натан пайхаммарны бир ярлыны къозусуну гьакъында айтгъан тапшурмалы хабарын (2-нчи Пачалар 12:1-12) ва иниси агъасын оьлтюргенлик булан байлавлу хабарны (2-нчи Пачалар 14:1-20) – онгача асарлар гьисапда айырма ярай.

Пачаланы Уьчюнчю китабында Давутну гьакимлигини ахыры ва Сулейманны къыркъ йыллыкъ гьакимлиги – Исрайылны пача девюрюню «алтын асрусу», сонггъа таба пачалыкъны бёлюнме ва тёбенлешме башлангъанлыгъы суратлана. Китапда Ибадатхананы къурув, сыйлы этив, шону тындырыкълы кюйде суратлав (5–8-нчи башлар) булан байлавлу хабар аслу ерни тута. Сулейманны дуваныны (3-нчю Пачалар 3:16-28) ва Шебаны пача къатыныны геливюню (10-нчу баш) гьакъындагъы суратлавлар къошум хабарлар йимик гёрюне. Шоларда Сулейман пачаны аслу хасияты болгъан гьикматлыкъ суратлана.

Тарихи китапларда пачалар булан янаша Аллагьны каламыны чавушлары болгъан пайхаммарлар аслу ерни тута. Пачаланы Уьчюнчю китабында бир нече пайхаммар ёлугъа. Тек аслу тергев Ильяс пайхаммаргъа бакъдырыла. Ону яшавун суратлавгъа китапны айры гесеги багъышлангъан (17–19-нчу башлар).

Тарихи хабарлавну Уьчюнчю ва Дёртюнчю китаплагъа бёлюнювюне шартлы къайдада янашма тюше. Шо бёлюнюв гьатта сюжетни дазуларындан да гьасил болмай: ягьудили пача Агьазияны гьакимлик этивю булан байлавлу хабар, бир китапда башланып, башгъасында тамамлана (3-нчю Пачалар 22:51 – 4-нчю Пачалар 1:18).

Пачаланы Дёртюнчю китабы Агьазияны гьакимлик этивюнден тутуп (IX асруну ортасы), Набугьодоносорну Ягьудиге этген экинчи чапгъынына, Ерусалимни ва Ибадатхананы дагъылывуна ерлиги аралыкъдагъы агьвалатланы къуршай (бизин девюрден алдагъы VI асруну башы). Шо агьвалатлар пача гьакимликни аста-аста тёбенлешивю ва дагъылыву булан байлавлу.

Уьчюнчю китапда йимик, Пачаланы Дёртюнчю китабында да пайхаммарланы гьакъындагъы хабарлар аслу ерни тута. Пайхаммарлар дин янындан алгъанда, оьзгелеге уьлгюлер болуп токътай: китапны башында оьзюню кёкге гётериливюню гьакъында хабарланагъан Ильяс (2:11-12), сонг ону ёлун узатгъан Альяса (2–9 ва 13-нчю башлар); 19–20-нчы башларда Сыйлы Язывлардагъы бирдагъы бир зор пайхаммарны – Ишаяны гьакъында хабарлана. Альяса, алда Ильяс йимик, янгыз пайхаммар йимик тюгюл, гьайран ишлени этивчю гьисапда да гёрсетиле: гьатта ону къабурдагъы сюеги де оьлгенлени тирилте (13:20-21). Ишаяны сёзюне тынглап, Раббибиз Гьизкия пачаны къаласында гьайран иш эте (20:11).

Пачаланы ахырынчы китабында Давут ва Сулейман йимик зор уллу пачалар ёлукъмай. Терсине, къан тёгеген, бир-бири булан ябушагъан ва питне салып юрюйген исрайыллы ва ягьудили пачаланы гьакимликлерини гьакъындагъы хабарлар тёбенлешивню ачыкъдан суратлай. Тек китапда зор уллу дин къурувчу болгъан ва бир Аллагьгъа инанывгъа чакъырыв учун ябушуп гелген ягьудили пача Ёшиягъа (бизин девюрден алдагъы 640–609-нчу йыллар) айрыча тергев бакъдырыла.

Къумукъ тилге Библияны дагъы да шулай китаплары таржума этилген: Яратылыв, Айтывлар, Забур, Аюб, Янгы Разилешив.

Биз бу китапны гьазирлевде ортакъчылыкъ этгенлени барысына да – таржумачыгъа, редакторлагъа, суратчылагъа – гьакъ юрекден разилигибизни билдиребиз.

«Пачаланы китаплары» Библияны Таржумасыны институту ва Россияны илмулар академиясыны Дагъыстан илму марказыны Гь. Цадасаны атындагъы Тил, адабият, инчесаният институту булан бирликде басмагъа гьазирленген.

Библияны таржумасыны институту

4 Пачалар

4 Пачалар

1. 1

2. 2

3. 3

4. 4

5. 5

6. 6

7. 7

8. 8

9. 9

10. 10

11. 11

12. 12

13. 13

14. 14

15. 15

16. 16

17. 17

18. 18

19. 19

20. 20

21. 21

22. 22

23. 23

24. 24

25. 25

1

Пачаланы Дёртюнчю китабы

Ильяс пайхаммар ва Агьазия пача

1^1Агьап пача гечинген сонг, муаплылар исрайыллылагъа къаршы баш гётерелер+. 2Огьозия буса, Самиратдагъы оьзюню къаласыны челтиринден таба йыгъылып, сакъат болуп къала. Ол оьзюню вакиллеринден булай айтып йибере:

– Барып, Экронну аллагьы Баал-Зебупгъа мен шу сакъатлыгъымдан сав боларманмы, сорап билигиз гьали+.

3Раббибизни малайиги буса Тишбиден чыкъгъан Ильясгъа булай дей:

– Самират пачаны вакиллерини алдына да чыгъып, олагъа булай айтыгъыз: «Экронну аллагьы Баал-Зебупгъа барып сорамасагъыз, Исрайылны Аллагьы ёкъму?» – деп сорагъыз+. 4Раббибиз булай айта: «Сен ятгъан ятывунгдан турмажакъсан. Сен оьлежексен!».

Ильяс гете.

5Вакиллер буса пачаны ягъына къайта. Пача олагъа:

– Неге къайтып гелдигиз? – деп сорай.

6– Бизин алдыбызгъа бир адам чыкъгъан эди, – деп жавап бере олар. – Ол бизге булай деди: «Сизин йиберген пачагъызны ягъына да барып, огъар: „Раббибиз булай айта: Адамларынгны да йиберип, Экронну аллагьы Баал-Зебупгъа соратмасанг, Исрайылны Аллагьы ёкъму? Гьасили, сен ятгъан ятывунгдан турмажакъсан. Сен оьлежексен!“ – деп айтыгъыз».

7Пача вакиллерине:

– Сизин алдыгъызгъа чыгъып, шу сёзлени айтгъан адамны гёлеми нечик эди? – деп сорай.

8Олар:

– Ону уьстюнде териден опурагъы, бутларыны оьр ягъында буса сакътиян белбаву бар эди, – деп жавап бере.

Пача:

– Ол тишбили Ильяс, – дей+.

9Пача Ильясны ягъына элли асгерчи де булан бир асгербашчысын йибере. Асгербашчы, тёбени башында олтургъан Ильясны ягъына да гётерилип, огъар булай айта:

– Гьей Аллагь йиберген инсан, пача сагъа тюпге багъып тюш деп буюра.

10Ильяс асгербашчыгъа:

– Эгер де мен Аллагь йиберген инсан бусам, кёкден ялын тюшюп, сени де, сени адамларынгны да ютуп къойсун! – деп жавап бере.

Кёкден ялын тюшюп, асгербашчыны да, ону элли де асгерчисин де ютуп къоя+. 11Шо заман пача Ильясны ягъына элли асгерчиси де булан башгъа асгербашчысын йибере. Ол Ильясгъа булай айта:

– Гьей Аллагь йиберген инсан, пача сагъа тез тюпге багъып тюш деп буюра.

12– Эгер де мен Аллагь йиберген инсан бусам, – деп жавап бере Ильяс, – кёкден ялын тюшюп, сени де, сени элли асгерчингни де ютуп къойсун!

Аллагьны ялыны кёкден тюшюп, асгербашчыны да, ону элли асгерчисин де ютуп къоя. 13Шо заман пача элли асгерчиси де булан уьчюнчю асгербашчысын йибере. Шо асгербашчы гелип, Ильясны алдында тобукъларындан токътай.

– Гьей Аллагь йиберген инсан, – деп ялбара ол, – тилеймен, сени къулларынг болгъан магъа да, шу элли асгерчиге де языкъсын, бизин оьлтюрме! 14Кёкден тюшген ялын башлапгъы эки асгербашчыны да, ону асгерчилерин де ютуп къойду чу. Магъа языкъсын, мени оьлтюрме!

15Раббибизни малайиги Ильясгъа:

– Асгербашчы булан бирче тюпге тюш, къоркъма ондан, – дей.

Шо заман Ильяс, туруп, ону булан бирче пачаны ягъына багъып тюше. 16Ильяс пачагъа булай дей:

– Раббибиз булай айта: «Исрайылда Аллагь ёкъму? Сен Экронну аллагьы Баал-Зебупгъа соратма вакиллерингни йиберип турдунг! Шо саялы сен ятгъан ятывунгдан турмажакъсан. Сен оьлежексен!».

17Раббибиз Ильясдан таба айтгъан сёзге гёре, Агьазия пача оьле. Огьозияны уланы болмагъангъа гёре, ону орнуна иниси Ёрам тахгъа минип олтура. Шо агьвалат Ёшапатны уланы Юрам деген ягьуди пачаны гьакимлигини экинчи йылында бола.

18Огьозияны гьакимлигини вакътисиндеги оьзге агьвалатланы ва ол этип гетген бары да ишлени гьакъында айтсакъ, шолар «Исрайылны пачаларыны таварих китабында» язылып бар.

2

Ильяс пайхаммарны кёкге гётериливю

2^1Муна, Раббибиз Ильясны уьйрюлюп эшеген елни ичиндеги кюйде кёкге гётерген кюй. Ол Альяса да булан бирче Гилгалдан геле болгъан+. 2Ильяс огъар:

– Бу ерде тур, Раббибиз мени Бет-Элге йибере тура, – дей.

Альяса:

– Раббибизни атын тутуп ант этемен, мен сени янгыз къоймажакъман! – дей.

Олар Бет-Элге багъып тербене. 3Бет-Элдеги пайхаммарланы бирче турагъан бёлюгю, Альясаны алдына чыгъып:

– Раббибиз бугюн сени ягъынгдан есингни алажакъны билемисен? – деп сорай.

– Билемен, – деп жавап бере ол. – Иннемей туругъуз.

4Ильяс огъар:

– Альяса, тилеймен, шу ерде тур; Раббибиз мени Еригьонгъа йибере тура, – дей.

Ол:

– Раббибизни атын тутуп ант этемен, мен сени янгыз къоймажакъман! – деп жавап бере.

Олар Еригьонгъа багъып тербене+. 5Еригьондагъы пайхаммарланы бирче турагъан бёлюгю, Альясаны алдына чыгъып:

– Раббибиз бугюн сени ягъынгдан есингни алажакъны билемисен? – деп сорай.

– Билемен, – деп жавап бере ол. – Иннемей туругъуз.

6Ильяс огъар:

– Бу ерде тур, Раббибиз мени Урдунгъа йибере тура, – дей.

Альяса:

– Раббибизни атын тутуп ант этемен, мен сени янгыз къоймажакъман! – деп жавап бере.

Олар бирче ёлун узаталар. 7Олар экевю де Урдунну ягъасына гелип токътагъанда, пайхаммарланы бирче турагъан бёлюгюнден элли пайхаммар гелип, бираз ариде оланы къаршысында токътай. 8Ильяс уьстюндеги абасын чече, ону бурачалап жыйып, шону булан сувгъа багъып ура. Сув онггъа ва солгъа багъып герилип ачылып къала, олар экевю де къуру топуракъдан оьзенни ари ягъына багъып чыгъа+. 9Олар чыкъгъанда, Ильяс Альясагъа:

– Айт чы, мени сени ягъынгдан алгъанча, сагъа не этейим? – деп сорай.

– Магъа сени ругьунгну эки къабат артыкъ кюйде варисликге алма къой, – деп жавап бере Альяса+.

10– Къыйын затны тилейсен, – дей Ильяс. – Эгер де мени сени ягъынгдан алагъан кюйню гёрсенг, сен айтагъан кюйде болажакъ, ёгъесе шолай болмажакъ.

11Олар шолай сёйлей туруп барагъанда, бирден ялын келпетдеги асгер арба да, атлар да гелип, оланы айырып къоя ва Ильяс уьйрюлюп эшеген елни ичиндеги кюйде кёкге гётерилип гете. 12Альяса, бу ишге де къарай туруп:

– Атам! Атам! Исрайылны асгерлик арбасы, атлы асгери! – деп къычыра.

Бу ишлени гёрюп болмайгъан болгъанда, ол, оьзюню гийимин алып йиберип, йыртып ташлай+. 13Ол Ильясны уьстюнден тюшген абаны гётерип ала, артгъа багъып къайтып, Урдунну ягъасында токътай. 14Альяса, шо абаны алып, шону булан сувгъа багъып ура.

– Къайдадыр Раббибиз, Ильясны Аллагьы? – дей ол.

Альяса сувгъа багъып ургъанда, сув онггъа ва солгъа багъып герилип ачылып къала, ол да оьзенни ари ягъына чыгъа.

15Еригьондагъы пайхаммарланы бирче турагъан бёлюгю бу ишлени гёргенде:

– Ильясны ругьу Альясагъа гёчген, – дейлер.

Олар, Альясаны алдына чыгъып, тап ерге ерли баш иелер.

16– Биз сени къулларынгбыз. Бизин элли къатты эргишибиз бар, – дей олар, – ихтияр берсенг, олар барып сени есингни излеп гелер эди. Балики, Раббибизни Ругьу, ону тутуп йиберип, тавланы бирисине неде къолланы бирисине ташлап къойгъандыр?

– Ташламагъан, – деп жавап бере Альяса. – Йибермегиз оланы+.

17Тек олар Альясагъа къарышып къалалар, ол да:

– Йиберигиз оланы, – деп, ихтияр бере.

Олар да элли эргишини йиберелер. Олар уьч гюнню узагъында Ильясны излеп айланалар, тек табып болмайлар. 18Олар Еригьонда къалгъан Альясаны ягъына къайтгъанда, ол олагъа:

– Мен сизге бармагъыз деп айтмагъанмы эдим дагъы? – дей.

Альясаны гьайран ишлери

19Шагьарда яшайгъанлар Альясагъа:

– Есибиз, оьзюнг де гёреген кюйде, бу шагьарны ерлешген кюю яман тюгюл, тек мундагъы сув яман, топуракъ да тюшюмсюз, – дейлер.

20– Магъа янгы сукара гелтиригиз, – дей ол, – шону ичине туз да салыгъыз.

Олар Альясагъа гелтирип берелер. 21Ол, сувбашгъа багъып чыгъып, шогъар туз тёге туруп, булай дей:

– Раббибиз: «Мен бу сувгъа эм этдим. Гьали энни бир заманда да шо сувдан не оьлюм, не тюшюмсюзлюк болмажакъ», – деп айта.

22Альяса айтгъан сёзге гёре, бугюнлеге етгенче де шо сув жанлы кюйде къалып тура.

23Альяса шондан Бет-Элге багъып тербене. Ол ёл булан юрюп барагъанда, шагьардан бир яшлар чыгъып, ону уьстюнден кюлеме башлайлар:

– Ёкъ бол, аязбаш! – деп къычыралар олар. – Тас бол, аязбаш!+

24Альяса, артгъа бурулуп, олагъа къарай ва Раббибизни атын тутуп олагъа налат бере. Шо заман агъачлыкъдан эки тиши аюв чыгъып, къыркъ эки уланъяшны паралап къоя. 25Альяса буса Кармел тавгъа багъып тербене ва шондан Самиратгъа къайтып геле+.

3

Ёрам – Исрайылны пачасы

3^1Агьапны уланы Ёрам Ягьудини пачасы Ёшапатны гьакимлигини он сегизинчи йылында Исрайылны пачасы болуп олтура ва Самиратда он эки йыл гьакимлик эте. 2Оьзюню атасы ва анасы йимик кёп этмесе де, ол да Раббибизни алдында яманлыкъ этип юрюй. Неге тюгюл де, Ёрам атасы этген Баалны сыйлы ташын тайдыра+. 3Буса да ол Набатны уланы Еробоамны гюнагь ёлу булан юрюй. Шо гюнагь ёлгъа Еробоам исрайыллыланы да тартгъан болгъан. Ёрам шо гюнагь ёлдан тайышмай юрюп тура+.

Муапны тюп болуву

4Муапны пачасы Меша къойлар сакълай болгъан. Ол Исрайылны пачасына юз минг къозу ва юз минг къойну юнюн берме герек болгъан. 5Тек Агьап гечинген сонг, Муапны пачасы исрайыллыланы пачасына къаршы башгётере+. 6Шо заман Ёрам пача, Самиратдан чыгъып, исрайыллыланы бютюн асгерин жыя. 7Дагъы да ол Ягьудини пачасы Ёшапатгъа:

– Муапны пачасы магъа къаршы баш гётерген. Сен мени булан муаплылагъа къаршы ябушма чыгъамысан? – деп айтып йибере.

– Чыгъаман, – деп жавап бере Ягьудини пачасы Ёшапат. – Мен де сени йимикмен. Сени халкъынг къайда барса – шонда мени халкъым да баражакъ, сени атларынг къайда барса – шонда мени атларым да баражакъ+.

8Сонг ол:

– Биз къайсы ёлдан барабыз? – деп сорай.

Ёрам:

– Эдом дангылындан таба, – деп жавап бере.

9Исрайылны пачасы Ягьудини ва Эдомну пачалары да булан бирче ёл чыгъа. Айланч ёл булан етти гюн юрюген сонг, асгерни не оьзюне, не оьзлер булангъы гьайванларына суву къалмай+.

10– Адаршай! – деп къычыра Исрайылны пачасы. – Раббибиз бизин, уьч де пачаны, муаплыланы къолуна бермек учун чакъыргъан!

11Тек Ёшапат:

– Мунда Раббибизни пайхаммары ёкъму экен? Ондан таба Раббибизге сорап къарар эдик, – дей.

Исрайылны пачасыны ювукъларындан бириси:

– Мунда Шапатны уланы Альяса бар. Ол Ильясны къуллукъчусу эди[*], – деп жавап бере+.

12Ёшапат:

– Ол гьакъ герти пайхаммар. Раббибиз ондан таба сёйлей, – дей.

Шо заман Исрайылны пачасы, Ёшапат ва Эдомну пачасы ону ягъына баралар.

13Альяса Исрайылны пачасына:

– Мени сени булан гьеч ишим ёкъ. Оьзюнгню атангны ва анангны пайхаммарларыны ягъына бар, – дей.

– Бармайман, – деп жавап бере Исрайылны пачасы, – муаплыланы къолуна бермек учун, Раббибиз чи бизин, уьч де пачаны, чакъыргъан+.

14Альяса булай дей:

– Мен Оьзюне къуллукъ этеген Къудратланы еси Раббибизни атын тутуп ант этемен, эгер де мен Ягьудини пачасы Ёшапатны абурламай эдим буса, мен сагъа бурулуп да къарамас эдим, гьатта эслеме де эслемес эдим. 15Гьали буса ягъыма къомузчуну гелтиригиз.

Къомузчу сокъма башлагъанда, Альяса оьзюне Раббибизни къудраты таъсир этегенни гьис эте+. 16Ол булай дей:

– Раббибиз: «Бютюн шу къолда орлар къазыгъыз», – деп айта. 17Неге тюгюл де, Раббибиз булай айта: «Сиз не елни, не янгурну гёрмессиз, тек бу къол сувдан толар. Сиз де, сизин туварларыгъыз да, сиривлеригиз де, оьзге гьайван-малыгъыз да ичип турарсыз». 18Раббибизге бу ишни этме тынч, Муапны да Ол сизин къолугъузгъа бережек. 19Сиз муаплыланы беклешдирилген ва уллу шагьарларыны барысын да ележексиз. Сиз емиш береген тереклени гесип ташлажакъсыз, сувбашланы басдыражакъсыз ва тизив авлакълагъа ташлар атажакъсыз+.

20Артындагъы гюн эртенге, къурбан этеген вакътиге таба, Эдомну ягъындан сув акъма башлай! Топуракъ сувдан тола+. 21Муаплылар буса пачалар оьзлеге дав булан гелегенин эшителер, шо саялы жагьили, къарты булан бары да эргишилерин де жыйып, оланы дазуда эретургъузалар. 22Олар танг булан тургъанда, гюнешни шавлалары сувгъа тигилип тура болгъан, шо саялы сув муаплылагъа къан йимик къызыл болуп гёрюне.

23– Бу чу къан! – дейлер олар. – Къарагъанда, пачалар ябушуп, бир-бирин къырып битдирген. Шолай болгъанда, бизге тюшген затгъа багъып алгъа чабыгъыз, муаплылар!

24Тек муаплылар исрайыллылар къонушгъан ерге гелгенде, исрайыллылар гётерилип, оланы къырма башлай, олар да къачып тербейлер. Муапгъа гирип, исрайыллылар оланы дагъы да къырып тербейлер. 25Олар шагьарланы дагъыталар. Гьар асгерчи гьар-бир тизив авлакъгъа басдырылып къалгъанча бирер таш атып тура. Олар сувбашланы да басдыралар ва тизив тереклени де гесип ташлайлар. Янгыз Кир-Гьаресетде таш тамлар къалып тура болгъан. Сарпанчылар шону къуршавгъа алып, шогъар да гьужум этме башлай.

26Муапны пачасы ябушувну утдуруп барагъанын гёргенде, оьзю булан къылыч булан савутлангъан етти юз адамны да алып, Эдом пача бар якъгъа багъып чыкъма къарай, тек болмай. 27Шо заман ол, оьзюню орнуна пача болуп олтурма тарыкъ биринчи уланын да алып, шагьарны барусунда ону къурбан эте. Шо заман кёклерден исрайыллылагъа къаршы къазапланыв тюше. Олар артгъа тартылып, оьзлени топурагъына къайтып гелелер.

4

Альяса ва бир пакъыр тул къатын

4^1Пайхаммарланы бирче турагъан бёлюгюнден бирисини къатыны Альясагъа булай къычыра:

– Сени къулунг болгъан мени эрим гечинди. Сен ол Раббибизге къуллукъ этип тургъанын билесен. Гьали буса эрим борчлу адам мени эки де уланымны оьзюне къуллар этип алмакъ учун гелген+.

2Альяса шо къатынгъа:

– Мен сагъа нечик кёмек этейим? Айт чы, уьюнгде ненг бар сени? – деп сорай.

– Бир сукара майымдан къайры, мени бир затым да ёкъ, – дей ол.

3Альяса огъар:

– Барып, хоншуларынгдан болгъан чакъы кёп бош савутлар тилеп жыярсан. 4Сонг, уьюнге де гирип, оьзюнгню де, уланларынгны да артыгъыздан эшикни бегитерсен. Майны савутлагъа да тёгюп, толтуруп, бир якъгъа тайдырып турарсан.

5Къатын барып, оьзюню ва уланларыны артындан эшикни бегите. Уланлары анасына савутлар гелтирип бере, ол буса тёгюп тура. 6Бары да савутлар толгъан сонг, ол уланына:

– Бирдагъы бирни бер, – дей.

Тек уланы:

– Дагъы бир савут да ёкъ, – деп жавап бере.

Майны агъылагъаны токътай. 7Къатын барып, болгъан ишни Аллагь йиберген инсангъа хабарлай, ол буса:

– Барып, майны да сатып, борчларыгъызны берип тайдыр, къалгъаны буса сагъа да, уланларынга да таманлыкъ этежек, – дей.

Альяса ва шунамлы бай къатын

8Бир керен Альяса Шунамгъа бара. Шонда бир бай къатын тура болгъан. Ол тилеп Альясаны ашама чакъыра. Гьар гезик шо ерден оьтегенде, Альяса шонда ашамакъ учун токътай болгъан. 9Шунамлы къатын эрине булай дей:

– Мен бизге чакъда-чакъда гиреген адам Аллагь йиберген адам экенни билемен. 10Гел, къалкъыбызда бир гиччирек уьй этейик, шонда огъар орун, тепси, шанжал, чыракъ салайыкъ. Ол гьар гезик бизге гиргенде, шонда турар.

11Бир керен Альяса Шунамгъа гелгенде, ол шо уьйге гётерилип ята. 12Шо заман ол къуллукъчусу Гегьазиге:

– Шо шунамлы къатынны чакъыр, – дей.

Къуллукъчу къатынны чакъыра, ол да Альясаны ягъына геле+. 13Альяса къуллукъчусуна булай дей:

– Къатынгъа: «Сен бизин шолай гьайыбызны этип айландынг чы, сагъа не яхшылыкъ этейик? Балики, пачагъа неде асгербашчыгъа сени гьакъынгда сёз айтып къарасакъ яхшы болмасмы?» – деп айт.

Ол:

– Мен оьзюмню халкъымны арасында яшайман, – деп жавап бере.

14– Шо къатынгъа не этсек яхшы болур эди? – деп сорай Альяса.

Гегьази:

– Ону уланы ёкъ, эри буса къарт, – дей.

15Шо заман Альяса:

– Чакъыр гьали ону, – дей.

Гиезий къатынны чакъыра, ол да эшик алгъа гелип токътай.

16– Ёрукъ гьисапда, гелеген йыл шу вакътиде сен къолунга уланъяш тутажакъсан, – дей Альяса.

– Ёкъ, есим, – деп, разисизлигин билдире ол, – къаравашынг болгъан мени алдатма, гьей Аллагь йиберген адам!+

17Тек шо къатын, Альяса да оьзюне айтгъан кюйде, айлы болуп, арадан бир йыл гетип, ёрукъ гьисапда, йылны шо вакътисинде улан таба.

Шунамлы къатынны уланыны тириливю

18Яш оьсе. Бир керен ол атасыны ягъына барма деп чыгъа. Атасы буса оракъчылар булан болгъан.

19– Вай, башым! Вай, башым! – деп йибере ол атасына.

Атасы къуллукъчусуна:

– Муну барып анасыны ягъына элт, – деп буйрукъ бере.

20Къуллукъчусу, яшны да гётерип, анасына элтип бере. Яш тюш болгъунча анасыны къолунда олтуруп тура, сонг оьлюп къала. 21Къатын гётерилип, яшны Аллагь йиберген адамны орунуна салып, эшикни де бегитип чыгъа. 22Сонг ол, эрин де чакъырып:

– Тилеймен, магъа бир къуллукъчу да, эшек де бер, мен чалт Аллагь йиберген адамны ягъына барып гелейим, – дей.

23– Не этесен бугюн ону ягъына барып? – деп сорай ол. – Бугюн Ай янгырывну байрамы, сонгугюн тюгюл чю.

– Бары зат яхшы болажакъ, – деп жавап бере къатын+.

24Эшекни де ерлеп, ол къуллукъчусуна:

– Тербет. Мен айтмай туруп, токътамассан, – дей.

25Къатын ёл чыгъа ва Кармел тавгъа Аллагь йиберген адамны ягъына геле. Ону арекден гёрюп, Аллагь йиберген адам къуллукъчусу Гегьазиге булай дей:

– Къара! Ол чу шунамлы къатын! 26Алдына чабып барып, огъар: «Нечиксен? Эринг нечикдир? Яшынг нечикдир?» – деп сора.

– Яхшылар, – деп жавап бере ол.

27Тавгъа Аллагь йиберген адамны ягъына гелгенде, къатын ону аякъларын къучакълай. Гегьази къатынны теберип тайдырма къарай, тек Аллагь йиберген адам:

– Къой ону! Ону уллу къайгъысы бар. Тек Раббибиз, шону менден яшырып, магъа айтмагъан, – дей+.

28– Есим, мен сенден магъа яш болсун деп тилемеген эдим чи! – дей къатын. – Мен сагъа: «Менде умутну уятма», – деп айтгъан эдим чи!

29Альяса Гегьазиге булай дей:

– Абангны энлерин белбавунга да къысдырып, къолунга мени асатаягъымны да алып, чап. Эгер бирев ёлукъса, саламлашмай оьтерсен. Сени булан саламлашса да, саламын алмай оьтерсен. Асатаягъымны яшны бетине саларсан+.

30Тек яшны анасы:

– Раббибизни атын тутуп, сени атынгны тутуп ант этемен, мен сени санынгдан арчылмажакъман, – дей.

Шо заман Альяса эретура ва къатынны артына тюшюп тербене.

31Гегьази, олардан алда да барып, асатаякъны яшны бетине сала, тек бир аваз да чыкъмай. Ол, есини алдына да къайтып гелип:

– Яш уянмады, – дей+.

32Альяса уьйге гелгенде, яш оьлген гьалында ону орунунда ятып бола. 33Ол гирип, арты булан эшикни бегите ва Раббибизге дуа этме башлай+. 34Шондан сонг ол, орунгъа ювукълашып, яшны уьстюнде авзун авзуна, гёзлерин гёзлерине, къолларын къолларына къаплап ята. Альяса ону уьстюнде созулуп ятгъанда, яшны къаркъарасына исив гирип гете+. 35Альяса бурулуп, уьйню ичинде алгъа-артгъа юрюп йибере ва орунгъа гётерилип, яшны уьстюнде бирдагъы керен созулуп ята. Яш етти керен шюшгюре ва гёзлерин ача. 36Альяса, Гегьазини де чакъырып:

– Яшны анасын чакъыр, – дей.

Гегьази оьзюне буюргъанны эте.

Къатын гелгенде, Альяса:

– Уланынгны ал, – дей.

37Къатын гирип, ону аякъларына багъып йыгъыла ва тап ерге ерли баш ие. Сонг ол яшын да алып чыгъа+.

Агъулангъан увмач шорпа

38Альяса буса Гилгалгъа къайтып геле. Шо вилаятда шо заман ачлыкъ болгъан. Альясагъа пайхаммарланы бирче турагъан бёлюгю ёлукъгъанда, ол къуллукъчусуна:

– Уллу къазан да асып, бу адамлагъа увмач шорпа этип бер, – дей+.

39Оланы бириси, авлакъгъа бахча оьсюмлюклер жыйма деп чыгъа ва шайтан хыяр таба. Ол этегин шо хыярлардан толтуруп жыйып къайта, шоланы увмач шорпа къазангъа туврап сала. Бирев де шо не зат экенни билмей тура 40Увмач шорпаны адамлагъа тёгюп бере. Тек ашама башлагъандокъ, олар:

– Аллагь йиберген инсан, къазанны ичинде оьлюм бар! – деп къычырып йиберелер ва увмач шорпаны ичмей токътайлар.

41Альяса:

– Ун гелтиригиз, – дей.

Ол унну къазангъа себелей ва:

– Адамлагъа тёгюп бер, ашасынлар, – дей.

Къазанны ичинде зараллы бир зат да къалмай.

Юз адамны тойдурув

42Баал-Шалишадан бирев Аллагь йиберген адамгъа башлапгъы тюшюмню будайындан биширилген йигирма арпа экмек де, янгы будайы булангъы будайбашлар да гелтирип бере.

– Адамлагъа бер, ашасынлар, – дей Альяса+.

43– Мен муну булан юз адамны нечик ашатайым? – деп сорай къуллукъчусу.

Тек Альяса булай жавап бере:

– Адамлагъа бер, ашасынлар. Раббибиз: «Олар тояжакълар, артыкъ да къалажакъ», – деп айта чы.

44Къуллукъчусу адамлагъа уьлешип бере, олар ашайлар, Раббибиз де айтгъаны йимик, артыкъ да къала.

5

Нааман югъагъан гён аврувдан сав бола

5^1Нааман Арам пачаны асгербашчысы болгъан. Ол есини алдында зор уллу ва абурлу адам болгъан, неге тюгюл де Раббибиз Арамгъа уьстюнлюклени ондан таба савгъат этип бере болгъан. Нааман къоччакъ асгерчи болгъан, тек ол югъагъан гён аврувдан авруй болгъан+.

2Арамлыланы асгер бёлюклери чапгъынларыны бирисинде Исрайылда бир гиччи къызны есирликге алалар. Шо къыз Нааманны къатынына къуллукъ этип тура болгъан. 3Ол оьзюню бийкесине:

– Мени есиме Самиратдагъы пайхаммарны бир гёрме кюй буса эди! Ол есимни югъагъан аврувундан сав этежек эди, – дей.

4Нааман, есини ягъына да барып, огъар Исрайылдагъы къыз айтгъан сёзлени етишдире.

5– Бар, – деп жавап бере Арам пача. – Мен Исрайылны пачасына кагъыз язарман.

Нааман, оьзю булан он талант[*] гюмюш, алты минг шекел[*] алтын ва он гийим опуракъ да алып тербене. 6Ол Исрайылны пачасына алып гелген кагъызда булай язылгъан болгъан: «Мен сени ягъынга къулум Нааманны йиберемен. Шу кагъызны алгъанда, сен ону югъагъан гён аврувдан сав этсин деп йибергенимни бил».

7Шо кагъызны охугъанда, Исрайылны пачасы уьстюндеги опуракъларын йыртып ташлай ва булай дей:

– Оьлтюрме де, тирилтме де мен Аллагь болуп къалгъанманмы? Югъагъан гён аврувдан сав этсин деп, неге ол мени ягъыма йибере? Къарагъыз гьали, ол мени булан эришме сююп тура!+

8Исрайылны пачасы уьстюндеги опуракъларын йыртып ташлагъанны эшитгенде, Аллагь йиберген Альяса огъар:

– Сен неге уьстюнгдеги опуракъларынгны йыртып ташладынг? Шо адамны мен ягъыма бакъдыр, ол Исрайылда пайхаммар барын билежек, – деп айтып йибере.

9Нааман атлары, асгерлик атарбалары да булан Альясаны уьюню эшик алдына гелип токътай. 10Альяса огъар оьзюню вакилинден:

– Барып, Урдунда етти керен чайынып чыкъ, къаркъаранг да сав болуп, оьзюнг де аврувунгдан тазаланып къалажакъсан, – деп айтып йибере+.

11Тек Нааман, къазапланып, булай айта туруп гете:

– Мен ол, алдыма чыгъып, эретуруп, оьзюню Аллагьы болгъан Раббибизге чакъырыв этип, къолу булан шо еримни де сыйпап, мени югъагъан гён аврувдан сав этер деп тура эдим. 12Шамны оьзенлери Амана булан Парпар Исрайылны бары да сувларындан къолай тюгюлмю дагъы? Тазаланмакъ учун, мен шо оьзенлерде чайынып чыгъып болмаймы эдим дагъы?

Нааман бурулуп, къазаплангъан гьалында гете. 13Нааманны къуллукъчулары, ону ягъына да гелип, булай дей:

– Атабыз, эгер де сагъа пайхаммар нечик буса да бир четим иш эт деген эди буса, сен шону этмесми эдинг дагъы? Ол буса сагъа янгыз: «Чайынып чыкъ, сен де тазаланып къалажакъсан», – деп айтды.

14Шо заман Нааман, Аллагь йиберген адам оьзюне айтгъан кюйде, барып Урдунда етти керен чомулуп чыгъа, ону къаркъарасы да сав болуп, тазаланып, яшныки йимик болуп къала. 15Нааман къуллукъчулары да булан Аллагь йиберген адамны янына къайтып геле. Ону алдында да токътап, Нааман:

– Гьали мен бютюн ер юзюнде, янгыз Исрайылда болуп тюгюл эсе, Аллагь ёгъун билемен. Гьали буса, тилеймен, сени къулунг болгъан менден савгъат къабул эт, – дей.

16Пайхаммар:

– Мен Оьзюне къуллукъ этеген Раббибизни атын тутуп ант этемен, мен бир затны да къабул этмежекмен, – деп жавап бере.

Нааман нечакъы тилесе де, ол гери ура.

17– Эгер де сен сюймей бусанг, – дей Нааман, – тилеймен сагъа, сени къулунг болгъан магъа эки къачыр элтип болажакъ чакъы топуракъ берсин, неге тюгюл де мен Раббибизден къайры дагъы бир аллагьгъа да багъышлап бютюнлей яллатывланы да, къурбанланы да этмежекмен. 18Тек Раббибиз мени янгыз бир затдан гечип къойсун: есим сужда этмек учун Риммонну[*] ибадатханасына гирип, мени къолума багъып таянагъанда, мен де баш иемен. Мен Риммоннну ибадатханасында баш иегенде, Раббибиз менден гечип къойсун.

19– Яхшы ёлгъа бар, – дей Альяса.

Гегьази югъагъан гён аврув булан такъсырлана

Нааман бираз мезгил ариге гетгенде, 20Аллагь йиберген Альяса къуллукъчусу Гегьази оьз-оьзюне: «Мени есим бу арамлы Наамандан бир савгъат да алмайлы, ону нече де рагьат йиберип къойду. Раббибизни атын тутуп ант этемен, мен ону артындан чабып барып, ондан не буса да бир зат алмай къоймасман», – дей+. 21Гегьази Нааманны артындан чабып гете. Гегьази оьзюне багъып чабып гелегенни гёргенде, Нааман ону къаршыламакъ учун асгерлик атарбасындан тюше.

– Болгъан зат сама да ёкъму? – деп сорай ол.

22– Ёкъ, – деп жавап бере Гегьази. – Есим менден: «Эпрайимни тав бойларындан мени ягъыма пайхаммарланы бирче турагъан бёлюгюню эки жагьил якъчысы гелген. Тилеймен сагъа, олагъа бир талант гюмюш[*] ва эки гийим опуракъ бер», – деп айтып йиберген.

23– Озокъда! Эки талантны ал, – дей Нааман.

Нааман Гегьазини эки къапгъа эки талант гюмюш булан бирче эки гийим опуракъ алма рази эте. Ол къапланы эки къуллукъчугъа бере, олар да шоланы Гегьазини алды булан алып юрюй. 24Гегьази тёбеге етгенде, ол шо къапланы къуллукъчулардан алып, оьзюню уьюне салып къоя. Гегьази къуллукъчуланы йибере, олар да гетелер. 25Шондан сонг ол гирип, еси Альясаны алдында эретуруп токътай.

– Сен къайда гетген эдинг, Гегьази? – деп сорай Альяса.

– Бир ерге де гетмеген эдим, – деп жавап бере Гегьази.

26Тек Альяса огъар:

– Шо адам асгерлик атарбасындан тюшюп, сагъа багъып юрюгенде, шо ерде оьзюм болмасам да, ругьум шонда эди. Акъча алмагъа неде опуракъланы, зайтун бавланы, юзюмлюклени, къой сиривлени, къулланы, къаравашланы къабул этмеге гьали заманымы дагъы? 27Нааманны югъагъан гён авруву сагъа да, сени наслуларынга да гьар даимге де къабунуп къалсын дагъы.

Гегьази Альясаны ягъындан чыкъгъанда, ол югъагъан гён аврувдан къардай ап-акъ бола+.

6

Къалкъып чыкъгъан балта

6^1Пайхаммарланы бирче турагъан бёлюгю Альясагъа булай дей:

– Тынгла чы, мунда, сени табилигингде яшайгъан ерде, бизге ер таманлыкъ этмей. 2Бизге Урдунгъа барып, шондан аркъалыкълар да алып, шонда оьзюбюзге бир турагъан ер этме ихтияр бер.

– Барыгъыз, – дей ол.

3Шо заман оланы арасындан бириси:

– Тилейбиз сагъа, къуллукъчуларынг болгъан бизин булан сен де гел, – дей.

– Мен де гелермен, – дей Альяса.

4Къуллукъчулары булан бирче ол да бара. Урдунгъа гелип, олар тереклени гесме башлайлар. 5Оланы бириси терекни авдара турагъанда, балтасыны темири сувгъа тюшюп гете.

– Вай, есим! – деп къычыра ол. – Балта меники тюгюл эди чи, биревден тилеп алгъан эдим!

6Альяса:

– Не ерге тюшдю балта? – деп сорай.

Альяса оьзюне шо ерни гёрсетгенде, ол, бир бутакъны гесип, шону о ерге багъып ташлай, балтаны темири де къалкъып чыгъып къала.

7– Ал шону, – дей ол.

Шо адам, къолун да узатып, балтаны темирин ала.

Арамлыланы сокъур этив

8Арамны пачасы Исрайыл булан дав этип тура болгъан. Гьар гезик ол, къуллукъчулары да булан маслагьатлашып:

– Мен адамларымны палан-палан ерлерде къонушдуражакъман, – дей.

9Альяса шоссагьат Исрайылны пачасына:

– Шо ерден оьтегенде сакъ боларсан, неге тюгюл де арамлылар шо ерге багъып тюше тура, – деп айтып йибере.

10Исрайылны пачасы Аллагь йиберген адам оьзюне гёрсетген ерлени тергей туруп юрюй. Аллагь йиберген Альяса, бир тюгюл, эки тюгюл, пачагъа алданокъ шо кюйде билдирип тура, ол да шолай ерлерде бек сакъ айлана. 11Арамны пачасы бек гьалекликге тюшюп гете. Пача, оьзюню ювукъларын да чакъырып, олагъа:

– Магъа айтыгъыз чы, арабыздан Исрайылны пачасыны яны ким экен? – деп сорай.

12– Бирев де тюгюл, есим пача, – деп жавап бере ону ювукъларындан бириси. – Шо – Исрайылдагъы Альяса пайхаммар. Исрайылны пачасына ятагъан уьюнгде сёйленеген лакъырны да етишдиреген ол.

13– Барып, ол къайда экенни билип гелигиз. Мен, адамларымны да йиберип, ону тутдурайым, – деп буйрукъ бере пача.

Арамны пачасына:

– Ол Дотанда, – деп етишдире+.

14Пача шонда атларын, асгерлик атарбаларын ва уллу асгерин йибере. Олар, гече булан гелип, шагьарны къуршавгъа ала. 15Аллагь йиберген адамны къуллукъчусу танг булан туруп чыкъгъанда, атлары ва асгерлик атарбалары булангъы асгер шагьарны къуршавгъа алып табыла.

– Вай, есим, энни биз не этейик? – деп йибере къуллукъчусу.

16– Къоркъма, – деп жавап бере Аллагь йиберген адам. – Бизинкилени санаву оланыкинден эсе кёп.

17Альяса:

– Раббим, гёрюп болсун учун, муну гёзлерин ач! – деп дуа эте.

Раббибиз къуллукъчуну гёзлерин ача, ол да къарап, Альясаны айланасында, бютюн тавну уьстюнде ялынлы атланы ва асгерлик атарбаланы гёре+. 18Душманлар Альясагъа багъып тербенгенде, ол Раббибизге:

– Шу адамланы сокъур этип къой, – деп дуа эте.

Раббибиз де, Альяса тилеген кюйде, оланы сокъур этип къоя+. 19Альяса олагъа:

– Сиз тюз ёл булан бармайсыз, шагьар да шо шагьар тюгюл. Артыма тюшюгюз, мен сизин излейген адамыгъызны ягъына элтейим, – дей.

Альяса оланы Самиратгъа гелтире. 20Олар шагьаргъа гиргенде, Альяса:

– Раббим, гёреген болсун, буланы гёзлерин ач, – дей.

Раббибиз оланы гёзлерин ача, олар да оьзлер Самиратда экенин гёре. 21Исрайылны пачасы оланы гёргенде, Альясагъа:

– Атам, шоланы бирисин къоймай, барысын да къырып битдирейим чи, – дей.

22– Битдирме, – деп жавап бере ол. – Оьзюнгню къылычынг, жаянг булан есирге алгъанланы сен къырып битдирерми эдинг дагъы? Олагъа аш, сув бер, ашасынлар, ичсинлер, сонг оьзлени есини ягъына къайтсынлар+.

23Шо заман пача олагъа уллу тепси къура. Ашап, ичип битгенде, оланы йибере, олар да оьзлени есини ягъына къайталар. Арамдагъы асгер бёлюклер де Исрайылны топурагъына чапгъын этегенин токътата.

Къуршавгъа алынгъан Самират ачлыкъгъа тарый

24Арадан бираз заман гетип, Арамны пачасы Бенадат[*], асгерин де жыйып, чыгъып Самиратны къуршавгъа ала+. 25Шагьарда оьтесиз гючлю ачлыкъ башлана. Къуршав шолай узатыла чы, гьатта эшекни башын сексен шекел[*] гюмюшге, гёгюрчюнню насыны дёрт пай этгенде бир пай кабын[*] беш шекелге[*] сата болгъанлар.

26Исрайылны пачасы шагьарны барусу булан юрюп айланагъанда, бир къатынгиши огъар:

– Магъа кёмек эт, есим пача! – деп къычыра+.

27Пача булай жавап бере:

– Эгер де сагъа Раббибиз кёмек этмей болгъан сонг, мен нечик кёмек этейим? Мени иннырда экмегим де, юзюм сыгъагъан ерде чагъырым да ёкъ.

28Сонг ол къатынгишиге:

– Сагъа не тарыкъ? – деп сорай.

Къатынгиши булай жавап бере:

– Бу къатынгиши магъа: «Уланынгны бер, бугюн сеникин ашайыкъ тангала буса меникин ашарбыз», – деген эди. 29Биз уланымны къазанда да асып ашадыкъ. Артындагъы гюн мен бугъар: «Уланынгны бер, гьали сеникин ашайыкъ», – деген эдим, ол буса оьзюнюкин яшырып токътагъан+.

30Бу къатынгишини сёзлерин эшитип, пача уьстюндеги опуракъларын йыртып пара-парасын чыгъара. Пача бару булан юрюйгени саялы, халкъ ону уьстюнде йыртыкъ опуракълары барын гёре. 31Пача оьзюню бир адамындан:

– Эгер де бугюн Шапатны уланы Альясаны башы гесилип тюшмей къутулса, Аллагь мени къатты кюйде такъсырласын дагъы! – деп айтып йибере.

32Альяса буса тамазалар да булан бирче уьюнде олтургъан болгъан. Пача йиберген адам гелгенче, Альяса тамазалагъа булай дей:

– Сиз шо башгесер мени башымны гесип ташлама йибергенни билемисиз? Къарагъыз гьали, шо адам гелгенде, ону алды булан эшикни бегитип къоярсыз. Муна, мен ону арты булан гелеген есини аякъ тавушун эшитип тураман. 33Альяса тамазалар булан сёйлеп турагъан вакътини ичинде пача, ону ягъына да гелип:

– Бу Раббибизден гелеген балагь. Энниден сонг мен Раббибизге нечик умут этейим? – дей.

7

7^1Альяса:

– Раббибизни каламына тынгла. Раббибиз: «Тангала шу вакътиге Самиратны къапусуну алдында бир сата[*] тизив ун биргине-бир шекелге[*], эки сата арпа да биргине-бир шекелге сатылажакъ», – деп айта.

2Исрайылны пачасы оьзюню къолуна таянагъан вазир Аллагь йиберген адамгъа:

– Тынгла чы, Раббибиз гьатта терен сувланы алдын йырып къойса да, шо болуп болагъан иш тюгюл! – дей.

– Сен шону эки де гёзюнг булан гёрежексен, – деп жавап бере Аллагь йиберген адам, – тек оьзюнг ашамажакъсан!+

Самиратны къуршаву тамамлана

3Шагьаргъа гиреген къапуну алдында югъагъан гён аврувлу дёртев бола. Олар бир-бирине:

– Биз мунда да олтуруп, ажжалыбызны къаравуллап токътап турайыкъмы? 4Эгер де биз шагьаргъа барма деп токъташсакъ, шонда да ачлыкъ, биз оьлежекбиз. Мунда къалсакъ да, оьлежекбиз. Гелигиз, арамлылар къонушуп токътагъан ерге де барып, олагъа къолгъа барайыкъ. Эгер де олар бизге языкъсынса – сав къаларбыз, языкъсынмаса – оьлербиз.

5Ахшам къашкъаралгъанда, олар туруп арамлыланы къонушуна багъып бара. Олар къонушну ягъасына етгенде, шонда бирев де болмай. 6Неге тюгюл де, Есибиз Аллагь арамлылар асгерлик атарбаланы, атланы ва зор кёп асгерни къавгъасын эшитеген кюйню эте. Олар да бир-бирине:

– Исрайылны пачасы, бизге чапгъын этмек учун, оьзю булан гьетли ва мисрили пачаланы да алып геле тура! – дейлер+.

7Олар къашкъаралгъанда, чатырларын, атларын, эшеклерин де ташлап, къачма башлай. Къонушун да бар кююнде къоюп, къачып къутула+.

8Югъагъан гён аврувлулар, къонушну ягъасына етип, чатырланы бирисини ичине гире. Олар ашап, ичип тоя, шондан гюмюш, алтын, опуракълар ала ва шоланы элтип яшыра. Сонг олар къайтып гелип, башгъа чатыргъа гире. Шону ичинден де бир затлар алып, шоланы да яшыра. 9Сонг олар бир-бирине булай дей:

– Биз тюз этмей турабыз. Бу яхшы хабарланы гюню, биз буса шо хабарланы ичибизде сакълап токътагъанбыз. Эгер де биз танг болгъунча къарасакъ, бизин жазалажакъ. Буссагьат барып, шо гьакъда пачаны къаласына билдирейик.

10Олар барып, шагьарны къапучуларын да чакъырып, олагъа:

– Биз арамлыланы къонушуна баргъан эдик, тек шонда бирев де гёрюнмеди, бир затны да эшитмедик. Янгыз байлангъан атлар, эшеклер бар эди, чатырлар да бар кююнде эди, – дей.

11Къапучулар бу хабарны яялар, шо гьакъда къалада да билдириле. 12Пача, гече туруп, оьзюню ювукъларына булай дей:

– Мен сизге арамлылар не этгенни хабарлайым. Олар биз ачлыкъгъа тарып турагъаныбызны биле. Арамлылар: «Олар чыкъмай турмажакъ, биз оланы савлайын тутуп, шагьарны ичине гирежекбиз», – деп ойлашып, авлакъда яшынмакъ муратда къонушун ташлап гетдилер.

13Пачаны ювукъларындан бириси булай дей:

– Къалгъан беш атны да алып, не болгъанны билип гелсинлер. Олай да, булай да, сав къалгъанланы къысматы жанларын къурбан этген кёп исрайыллыланыкине ошажакъ чы.

14Олар атлар булан эки асгерлик атарба ала ва пача оланы Арамны асгерини артындан йибере. Пача асгерлик атарбачылагъа:

– Барып, не болгъанны билип гелигиз, – деп буюра.

15Олар тап Урдунгъа етип къалгъанча, Арамны асгерини гьызын тутуп юрюйлер ва бютюн ёл булан арамлыланы опуракълары, савутлары алгъасап ташлангъанны гёрелер. Арамлылар шоланы гьайт этип къачагъанда ташлагъан болгъан. Пача йибергенлер, къайтып гелип, огъар гёргенин айталар. 16Халкъ чыгъып, арамлыланы къонушун талам-такъыш этип къоялар. Раббибиз де айтгъан кюйде, тизив унну бир сатасын – биргине-бир шекелге, арпаны эки сатасын да биргине-бир шекелге сатып тербейлер. 17Пача буса оьзюню къолуна таянагъан вазирин шагьарны къапусуну алдына низамгъа къарамакъ учун сала. Шонда буса ол жыйылгъан кёп халкъны аякъ тюбюнде тапталып къала. Аллагь йиберген адам да алданокъ билдиргени йимик, вазир оьле. Аллагь йиберген адам шо гьакъда пача оьзюню уьюне гелгенде билдирген болгъан+. 18(Аллагь йиберген адам пачагъа: «Тангала шу вакътиге Самиратны къапусуну алдында биргине-бир сата тизив ун – бир шекелге, эки сата арпа да биргине-бир шекелге сатылажакъ», – дегенде, 19шо вазир Аллагь йиберген адамгъа: «Тынгла чы, Раббибиз гьатта кёклени терезелерин ачып къойса да, шо болуп болагъан иш тюгюл!» – деген болгъан. Шо заман Аллагь йиберген адам: «Сен шону эки де гёзюнг булан гёрежексен, тек оьзюнг ашамажакъсан!» – деп жавап берген.) 20Огъар шолай болма да бола: ол къапуну алдында жыйылгъан кёп халкъны аякъ тюбюнде тапталып оьле.

8

Шунамлы къатын къайтарып оьзюню топурагъын ала

8^1Альяса оьзю уланын тирилтген къатынгъа:

– Агьлюнгню де алып, къайда бола бусанг да, шонда барып ерлеш. Неге тюгюл де, Раббибиз уьлкебизни ачлыкъгъа тарытды, шо ачлыкъ етти йыл узатылажакъ, – дей+.

2Къатын, гьазирлигин де гёрюп, Аллагь йиберген адам айтгъан кюйде эте. Агьлюсю де булан гетип, ол етти йылны узагъында пилистимлилени топурагъында яшай.

3Етти йылдан сонг къатын, пилистимлилени топурагъындан къайтып, пачагъа оьзюню уьюн ва топурагъын тилеме бара. 4Пача буса шо вакътиде Аллагь йиберген адамны къуллукъчусу Гегьази булан лакъыр этип тура болгъан. Ол:

– Магъа Альяса этген зор ишлени гьакъында хабарла гьали, – дей+.

5Гегьази пачагъа Альяса оьлюню тирилтгени гьакъында хабарлап турагъанда, Альяса уланын тирилтген къатын пачагъа оьзюню уьюн ва топурагъын тилеме гелип тура болгъан. Гегьази:

– Есим пача, муна оьзю шо къатын, бу буса ону Альяса тирилтген уланы, – дей.

6Пача шо къатынгъа соравлар берип йибере, ол да хабарлай. Шо заман пача, къатынны масъаласын чечмекни бир гьакимине тапшура туруп, огъар:

– Бу къатынгъа бары мюлкюн де, уьлкебизден чыкъгъан гюнден тутуп бугюнге ерли муну топурагъындан алынгъан бары да хайырны да къайтарып бер, – дей.

Альяса Бенадатны оьлюмю гьакъда алданокъ билдире

7Арамны пачасы Бенадат авруп турагъанда, Альяса Шамгъа геле. Пачагъа: «Мунда Аллагь йиберген адам гелген», – деп билдиргенде,+
8ол Гьазаилге булай дей:

– Оьзюнг булан савгъат да алып, Аллагь йиберген адамны къаршылама чыкъ. Мен шу аврувумдан сав болармы экенмен? Ондан таба шону Раббибизге сорап къара+.

9Гьазаил, савгъатгъа Шамдан тизив маллар да алып, шоланы къыркъ тюеге де юклеп, Альясаны къаршылама чыгъа. Ол гелип Альясаны алдында токътай ва булай дей:

– Мени Арамны пачасы, сени атасыдай гёреген уланынг Бенадат, сагъа оьзю аврувундан сав болармы экенмен деп сорама йиберген.

10Альяса булай дей:

– Барып огъар: «Сен, шексиз кюйде, сав болажакъсан», – деп айт, тек, гертисин айтса, ол оьлежек, шону магъа Раббибиз билдирди.

11Альясаны бети къатып къала, ол гёзлерин айырмагъан кюйде къарап тура. Ахырда да Аллагь йиберген адам йылап йибере.

12– Есим, неге йылайсан? – деп сорай Гьазаил.

– Сен исрайыллылагъа нечик зарал гелтирежегингни билемен, шо саялы йылайман, – деп жавап бере ол. – Сен оланы бекликлерин яллатажакъсан, жагьиллерин къылыч булан оьлтюрежексен, нарысталарын жабаргъа уруп чагын чыгъаражакъсан, айлы къатынларын гесек-гесек этежексен+.

13Гьазаил:

– Мен чи сени бир итге ошап къалгъан къулунгман. Мен шолай уллу ишлени этип боларманмы дагъы? – дей.

– Раббибиз магъа сен Арамны пачасы болажакъ[*] деп билдирди, – деп жавап бере Альяса+.

14Шо заман Гьазаил, Альясаны ягъындан гетип, есини ягъына къайтып геле.

Бенадат:

– Альяса сагъа не деп айтды? – деп сорай.

Гьазаил:

– Ол сен, шексиз кюйде, сав болажакъны айтды, – деп жавап бере.

15Тек артындагъы гюн ол ювургъанны ала, шону бавукъ да этип, пачаны бетине ташлай, ол да оьлюп къала. Гьазаил буса ону орнуна пача болуп олтура.

Юрам Ягьудини пачасы болуп олтура (2 Тав 21:5-10, 20 )

16Ёшапат Ягьудини пачасы заманда Агьапны уланы, Исрайылны пачасы Ёрамны гьакимлигини бешинчи йылында Ягьудиде Ёшапатны уланы Юрам гьакимлик этме башлай. 17Пача болуп олтургъанда, огъар отуз эки йыл бола болгъан. Ёрам Ерусалимде сегиз йыл гьакимлик эте. 18Агьапны тухуму йимик, ол да Исрайылны пачалары этгенни этип юрюй. Неге тюгюл де, Ёрам Агьапны къызын къатын этип алгъан болгъан. Раббибизни алдында ол яманлыкълар этип юрюй+. 19Тек Раббибиз Оьзюню къуллукъчусу болгъан Давутну хатиринден Ягьудини дагъытма сюймей. Ол Давутну тухумун уьзмей сакълама ваъда этген болгъан+.

20Ёрамны заманында эдомлулар, ягьудилилени гьакимлигине къаршы баш да гётерип, оьзлеге пача салалар+. 21Шо заман Юрам оьзюню бары да асгерлик атарбалары да булан Сайирге бара. Гече булан онгарылып, ол оьзлени къуршавгъа алгъан эдомлулагъа ва оланы асгерлик атарбаларыны башын тутгъан гьакимлерине чапгъын эте. Тек ягьудилени асгери уьюне багъып къачып тербей. 22Гьалиге ерли де эдомлулар ягьудилилени гьакимлигини тюбюне тюшмеген кююнде. Либналылар тап шо заман чапгъын эте.

23Юрамны гьакимлигини вакътисиндеги оьзге агьвалатланы ва ону ишлерини гьакъында айтсакъ, шолар «Ягьудини пачаларыны таварих китабында» язылып бар. 24Юрам оьзюню ата-бабаларыны ягъына гёчюп парахат бола ва Давутну Шагьарында олар булан бирче гёмюле. Ону уланы Агьазия атасыны орнуна пача болуп олтура.

Агьазия Ягьудини пачасы болуп олтура (2 Тав 22:1-6 )

25Исрайыллы Агьапны уланы Ёрам пачаны гьакимлигини он экинчи йылында Ягьудиге Юрамны уланы Агьазия гьакимлик этме башлай. 26Пача болуп олтургъанда, Агьазиягъа йигирма эки йыл бола болгъан. Ерусалимде ол бир йыл гьакимлик эте. Агьазияны анасыны аты Аталия болгъан. Ол Исрайылны пачасы Омрини уланыны къызы болгъан+. 27Агьапны тухуму йимик, Агьазия да Раббибизни алдында яманлыкълар этип юрюй. Неге тюгюл де, ол Агьапны тухумундан къатын алып, шо тухумгъа къардаш болгъан.

28Агьазия Агьапны уланы Ёрам булан бирче Гилатдагъы Рамотну къырыйына Арамны пачасы Гьазаилге къаршы дав этме бара. Арамлылар Ёрамны яралайлар+. 29Арамны пачасы Гьазаил булан дав этегенде, оьзюне Рамотну къырыйында тийген яралардан сав болмакъ учун, Ёрам пача Изреел шагьаргъа къайтып геле.

Агьапны уланы Ёрам яралангъаны саялы, Ягьудини пачасы Юрамны уланы Агьазия ону гёрмек учун Изреелге ёл чыгъа.

9

Башына май да сюртюп, Егьуну Исрайылгъа пача этип сала

9^1Альяса, пайхаммарланы бирче турагъан бёлюгюнден бирисин чакъырып, огъар булай дей:

– Абангны энлерин белбавунга да къысдырып, май булангъы шу савутну да алып, Гилатдагъы Рамотгъа бар+. 2Шонда етгенде, Нимшини уланыны уланы, Юшапатны уланы Егьуну табарсан. Ону ягъына барып, къурдашларыны ягъындан алып, ичдеги уьйге гирерсен+. 3Шу савутну алып, Егьуну башына май да сюртюп, шулай айт: «Раббибиз: „Башынга май да сюртюп, Мен сени Исрайылгъа пача этип саламан“, – деп айта». Сонг эшикни де ачып, къачып гетерсен. Вёре, токътап къалмассан!+

4Жагьил пайхаммар Гилатдагъы Рамотгъа багъып тербене. 5Шонда гелгенде, ол бирче олтургъан асгербашчыланы гёре.

– Асгербашчы, мени сизге айтагъаным бар, – дей пайхаммар.

– Къайсыбызгъадыр? – деп сорай Егьу.

– Сагъа, асгербашчы, – деп жавап бере ол.

6Егьу туруп, уьйге гире. Пайхаммар, ону башына май да сюртюп, булай дей:

– Раббибиз, Исрайылны Аллагьы булай айта: «Башынга май да сюртюп, Мен сени Оьзюмню халкъыма, Исрайылгъа пача этип саламан. 7Къуллукъчуларым пайхаммарлар, бары да къуллукъчуларым ва Езебел тёкген къан саялы Мен оьч алып болсун учун, есинг Агьапны тухумун къырып битдир+. 8Агьапны бютюн тухуму дагъылажакъ. Мен Агьапны эргиши болгъанларын барын да – къулун да, эркинин де – къырып битдирежекмен+. 9Агьапны тухумун Мен Набатны уланы Еробоамныкине ва Агьияны уланы Баашаныкине ошатып къояжакъман+. 10Езебелни буса Изреелдеги топуракъны бир еринде итлер талажакълар. Ону гьеч гёмеген де болмажакъ».

Шондан сонг ол, эшикни де ачып, къачып гетип къала+. 11Егьу есини къуллукъчуларыны ягъына чыкъгъанда, оланы бириси огъар:

– Бары зат яхшымы? Шо авлия сени ягъынга неге гелген эди? – деп сорай.

– Шо адам ким экенин, ол не айтып болагъанын сиз оьзюгюз билесиз, – деп жавап бере Егьу.

12– Ялгъан сёйлейсен! – дейлер олар. – Айтып бер бизге.

Егьу булай дей:

– Ол магъа булай айтды: «Раббибиз: „Башынга май да сюртюп, Мен сени Исрайылгъа пача этип саламан“, – деп айта».

13Олар, бек алгъасавлукъда абаларын да алып, ону алдына канзилеге яя. Сонг олар, зурнай да согъуп:

– Егьу пача болуп олтурду! – деп къычырып йибере+.

Ёрам ва Агьазия пачаланы оьлюмю

(2 Тав 22:7-9 )

14Нимшини уланыны уланы, Ёшапатны уланы Егьу Ёрамгъа къаршы питне къура. (Ёрам ва бары да исрайыллылар Арамны пачасы Гьазаилден Гилатдагъы Рамотну якълайлар+. 15Тек Арамны пачасы Гьазаил булангъы ябушувда Ёрам пачагъа яралар тие. Арамлылардан тийген шо яралардан сав болмакъ учун, ол Изреелге къайтып геле.) Егьу:

– Эгер де сиз рази бусагъыз, биревню де шагьардан чыгъып, Изреелге барып янгы хабарланы айтма къоймагъыз, – дей.

16Ол, асгерлик атарбагъа да минип, Изреелге багъып тербене, неге тюгюл де, Ёрам шонда ял ала болгъан. Ягьудини пачасы Агьазия буса ону гёрме гелген болгъан. 17Изреелде бийик ерге де минип токътагъан къаравулчу Егьуну асгерчилери ювукълашып гелегенин гёргенде:

– Мен асгерчилени гёремен, – деп къычырып йибере.

– Оланы алдына атлыны йибер. «Яхшылыкъ булан гелемисиз?» – деп сорасын.

18Атлы, Егьуну алдына да чыгъып, булай дей:

– Пача сиз яхшылыкъ булан гелемисиз деп сорай.

– Яхшылыкъда сени не англавунг бар? – деп жавап бере Егьу. – Артыма тюш.

Къаравулчу:

– Атлыбыз оланы ягъына етди, тек ол къайтма къарамай, – деп билдире.

19Шо заман пача экинчи атлыны йибере. Асгерчилени ягъына да гелип, ол булай дей:

– Пача сиз яхшылыкъ булан гелемисиз деп сорай.

Егьу:

– Не яхшылыкъ бола сагъа? Артыма тюш, – деп жавап бере.

20Къаравулчу булай билдире:

– Экинчи атлыбыз да оланы ягъына етди, тек ол да къайтма къарамай. Алда атгъа да минип барагъан адам буса Нимшини уланы Егьугъа ошай. Ол атын бир гьайгев йимик къувуп бара.

21– Мени асгерлик атарбамны ек, – деп буюра Ёрам.

Егип бергенде, Исрайылны пачасы Ёрам ва Ягьудини пачасы Агьазия, асгерлик атарбалагъа да минип, Егьуну алдына багъып тербенелер. Олар Егьугъа изреелли Наботну топурагъыны бир еринде къаршы болалар+. 22Егьуну гёрюп, Ёрам:

– Сен яхшылыкъ булан гелемисен, Егьу? – деп сорай.

– Ялгъан аллагьлагъа къуллукъ этив, сигьручулукъгъа инаныв артып тербейгенде, не яхшылыкъ бола? Шолар бары да ананг Езебел юрютеген ишлер, – деп жавап бере Егьу.

23Ёрам, артгъа бурулуп, Агьазиягъа:

– Хыянат, Агьазия! – деп къычыра туруп къачма башлай.

24Егьуну жаясындан атылгъан окъ Ёрамны къалакъларыны арасына багъып чанчыла. Окъ барып Ёрамны юрегине тие ва ол асгерлик атарбасында олтургъан кююнде къала. 25Егьу оьзюню вазири Бидкаргъа булай дей:

– Ону гётерип, изреелли Наботну авлагъына элтип ташла. Мен де, сен де, асгерлик атарбалагъа да минип, ону атасы Агьапны артындан тербенгеник эсингдеми? Шо заман Раббибиз ону гьакъында алданокъ: 26«Тюнегюн Мен Наботну къанын ва ону уланларыны къанын гёрдюм, – деп билдире Рабби, – шо къан учун топуракъны шу еринде мен, шексиз кюйде, сенден сорав алажакъман», – деп билдирген эди. Гьасили, Раббибизни каламында айтылгъаны йимик, гётерип, ону тап шо ерге элтип ташла+.

Агьазияны оьлюмю

27Ягьудини пачасы Агьазия, болгъан ишни гёрюп, Бет-Хаггангъа элтеген ёл булан къачып йибере. Егьу ону артындан:

– Бусун да оьлтюрюгюз! – деп къычыра туруп чаба.

Асгерлик атарбасы булан Иблеамны ювугъундагъы Гургъа гётерилеген ёлда адамлар Агьазияны яралай. Тек ол Мегиддо деген шагьаргъа гирип яшына ва шонда оьле. 28Къуллукъчулары, асгерлик атарбагъа да салып, ону Ерусалимге элтелер ва ону Давутну Шагьарында ата-бабаларыны къабурунда гёмелер+. 29(Агьазия Агьапны уланы Ёрамны гьакимлигини он биринчи йылында Ягьудини пачасы болуп олтура.)

Езебелни оьлюмю

30Егьу Изреелге багъып тербене. Езебел шо гьакъда эшитгенде, гёзлерини айланасы булан гьыз тартып, чачларын да тарап, терезеге къарап токътай. 31Егьу къапудан гиргенде, ол:

– Яхшылыкъ булан гелгенмисен, оьзюню есин оьлтюрген Зимри?[*] – деп сорай+.

32Ол, терезеге де тигилип:

– Кимдир мени яным? Кимдир? – деп чакъырыв эте.

Терезеден таба, экими неде уьчмю, къаладагъы къуллукъчулар къарай.

33– Ону тюпге атыгъыз! – дей Егьу.

Олар Езебелни тюпге аталар. Ону къаны тамгъа ва атлагъа чачырап гете. Атлар Езебелни таптап чыгъалар.

34Егьу гирип, ашай ва иче. Сонг ол:

– Шо налат болгъурну табып, гёмюгюз. Нечик айтса да, ол пачаны къызы чы, – дей+.

35Тек Езебелни гёммеге деп баргъанда, ону такъасындан, бутларындан ва къолларындан къайры гьеч затны тапмайлар. 36Къайтып гелип, шо гьакъда Егьугъа билдирелер. Ол булай дей:

– Бу Раббибиз Оьзюню къуллукъчусу тишбили Ильясдан таба айтгъан булай каламдыр: «Изреелни топурагъында итлер Езебелни къаркъарасын талажакълар+. 37Изреелни топурагъында Езебелни сюеги авлакъдагъы покълукъ йимик болуп къалажакъ. Шо саялы бирев де: „Бу чу Езебел“, – деп айтмажакъ».

10

Агьапны тухумун дагъытыв

10^1Самиратда Агьапны етмиш уланы болгъан. Егьу Самиратгъа Изреелни гьакимлерине, Агьапны уланларыны тарбиялавчуларына кагъыз язып йибере. Ол булай язгъан болгъан:+

2– Сиз шу кагъызны алгъандокъ, сизин булан есигизни уланлары болгъан сонг, сизин асгерлик атарбаларыгъыз, атларыгъыз, беклешдирилген шагьарыгъыз ва савутугъуз болгъан сонг, 3есигизни уланларыны арасындан инг де лайыкълысын айырып, атасыны орнуна ону тахында олтуртугъуз. Сонг буса есигизни тухуму учун ябушув юрютюгюз.

4Тек олар бек къоркъалар ва:

– Эгер де огъар эки пача къаршылыкъ билдирип болмагъан сонг, биз не этип болабыз? – дейлер.

5Къаланы буйрукъчусу, шагьарны гьакими, тамазалар ва тарбиялавчулар Егьугъа булай айтып йибере:

– Биз сени къулларынгбыз ва сен айтгъан бары затны этежекбиз. Биз биревню де пача этип салмажакъбыз, сен оьзюнг тийишли гёрген кюйде эт.

6Шо заман Егьу олагъа экинчи кагъызын йибере. Шонда булай язылгъан болгъан:

– Эгер де сиз, мени янымны да тутуп, магъа тынглай бусагъыз, есигизни уланларыны башларын да алып, тангала шу вакътиге Изреелге мени ягъыма гелигиз.

Пачаны етмиш де уланы шагьарны инг де абурлу адамлары булан бирче болгъан. Уланланы тарбиялаву шо адамлагъа инанылып тапшурулгъан болгъан. 7Кагъыз гелгенде, шо адамлар пачаны бары да уланларын чанчып оьлтюрелер, оланы башларын буса, земгиллеге де салып, Изреелдеги Егьугъа йибере+. 8Олар йиберген вакил гелип, Егьугъа:

– Пачаны уланларыны башларын гелтирдик, – деп билдире.

Егьу:

– Шоланы шагьарны къапусуну алдында эки тёбе этип салып къоюгъуз, шонда эртен болгъунча къалсын, – деп буюра.

9Артындагъы гюн эртен Егьу чыгъып, халкъны алдында да токътап, булай дей:

– Сиз айыплы тюгюлсюз. Менмен есиме къаршы питне салгъан. Тек буланы оьлтюрген кимдир? 10Гьасили, билип къоюгъуз: Раббибизни Агьапны тухумуна къаршы айтылгъан бир каламы да яшавгъа чыкъмай къалмады. Раббибиз Оьзюню къуллукъчусу Ильясдан таба этген ваъдасын кютдю+.

11Егьу, Изреелде Агьапны тухумундан къалгъанланы, ону айланасындагъыланы барысын да, ювукъ къурдашларын ва дин къуллукъчуларын, бирин де къоймай, барысын да къырып битдире.

Егьу Агьазияны ва Агьапны къардашларын оьлтюре

12Шондан сонг Егьу Самиратгъа ёл чыгъа. Ол туварчы Бет-Экет деп айтылагъан ерде токътай. 13Шонда огъар Ягьудини пачасы Агьазияны къардашлары къаршы бола. Егьу олагъа:

– Сиз кимлерсиз? – деп сорай.

Олар:

– Биз Агьазияны къардашларыбыз. Биз пачабызны уланларына ва пача къатыныбызны уланларына хошгелди этме чыкъгъанбыз, – деп жавап бере.

14– Савлайын тутугъуз оланы! – деп буюра ол.

Оланы савлайын тутуп, къыркъ эки адамны Бет-Экет деген къуюну къырыйында чанчып оьлтюрелер. Егьу оланы бирисин де сав къоймай.

15Шондан гетип, ол Рекапны уланы Ёнадапгъа къаршы бола. Ёнадап ону алдына багъып геле тура болгъан. Егьу, ону булан саламлашып:

– Мени юрегим сеникине амин йимик, сеники де меникине аминми экен? – дей.

– Дюр, – деп жавап бере Ёнадап.

– Дюр буса, магъа къолунгну бер, – дей Егьу.

Ёнадап огъар къолун бере. Егьу огъар асгерлик атарбасына минме кёмек эте. 16Егьу:

– Мени булан юрю. Мен Раббибизге нечик гьасирет кюйде къуллукъ этегенимни гёрерсен, – деп де айтып, Ёнадапны оьзюню асгерлик атарбасына да миндирип алып гете.

17Егьу Самиратгъа етгенде, шонда Агьапны тухумундан къалгъанланы барысын да къырып битдире. Егьу оланы Раббибиз Ильясгъа айтгъан каламгъа гёре къырып битдире+.

Егьу Баалгъа къуллукъ этегенлени дагъыта

18Шондан сонг Егьу, бютюн халкъны да жыйып, булай дей:

– Агьап Баалгъа аз къуллукъ этди, Егьу буса огъар кёп къуллукъ этежек+. 19Гьасили, мени ягъыма Баалны бары да пайхаммарларын, ону бары да къуллукъчуларын ва ибадатчыларын чакъырып гелтиригиз. Бириси де гелмей къалмасын, неге тюгюл де мен Баалгъа уллу къурбан этме сюемен. Гелмей къалгъан адам сав къалмажакъ.

Тек Егьу, Баалгъа къуллукъ этегенлени къырма сююп, гьилла булан иш гёре+. 20Ол:

– Баалны гьюрметине байрам жыйын бола деп билдиригиз, – дей.

Олар да шо гьакъда билдирелер. 21Егьу бютюн Исрайылгъа хабар йибере. Баалгъа къуллукъ этегенлени барысы да геле, гьеч бирев де къалмай. Олар Баалны ибадатханасына бир башындан бириси ягъына ерли толуп къалгъанча жыйылалар+. 22Егьу гийимлени сакълавчусуна:

– Баалгъа къуллукъ этегенлени барысына да гийимлер гелтир, – дей.

Ол да гийимлени алып чыгъа.

23Сонг Егьу ва Рекапны уланы Ёнадап Баалны ибадатханасына гирелер. Егьу Баалгъа къуллукъ этегенлеге:

– Ахтарып къарагъыз, арагъызда Раббиге къуллукъ этегенлер тюгюл, янгыз Баалгъа къуллукъ этегенлер болсун, – дей.

24Олар да къурбанлар ва бютюнлей яллатывлар этмек учун гирелер. Егьу буса, къыр якъда сексен адам да салып, олагъа:

– Эгер де къайсыгъыз буса да биригиз мен сизин къолугъузгъа береген бу адамлагъа къутгъарылма имканлыкъ берсегиз, шо адам сав къалмажакъ, – деп буварыв эте+.

25Егьу бютюнлей яллатывну этип битгендокъ, ол оьзюню къаравулларына ва асгербашчыларына:

– Гирип, оланы къырып чыгъыгъыз, бири де сав къалмасын, – дей.

Егьу йибергенлер де оланы къылычлар булан къырып битдире. Къаравуллар ва асгербашчылар оланы сюеклерин къыр якъгъа багъып алып ташлайлар, сонг буса Баалны ибадатханасыны ич янында ерлешген сыйлы ерине багъып гирелер+. 26Баалны ибадатханасындан сыйлы ташланы чыгъарып, ялынгъа ташлайлар+. 27Олар Баалны сыйлы ташын дагъыталар, Баалны ибадатханасын бузуп, шонда гьажатгъа юрюйген ер этелер. Шо ер бугюнге ерли де шо кюйде къалып тура+.

28Шолай Егьу Исрайылда Баалгъа гьюрмет этивню тамурундан юлкъуп тайдыра. 29Тек ол Набатны уланы Еробоамны гюнагьларына арт бермей. Еробоам Бет-Элни ва Данны алтын оьгюзлерине сужда къылывгъа исрайыллыланы да тартгъан болгъан+.

30Раббибиз Егьугъа булай айта:

– Сен Мени алдымда тюз болагъан ишни этип, яхшы иш этгенинг саялы ва Агьапны тухумуна Мен сюеген кюйде этгенинг саялы, сени наслуларынг Исрайылны тахында дёртюнчю наслунга ерли олтуруп туражакъ+.

31Тек Егьу Раббибизни, Исрайылны Аллагьыны Къанунун гьакъ юрекден кютмекни гьайында болмай. Ол Еробоам исрайылланы тартгъан гюнагьлагъа арт бермей.

Егьуну гьакимлигини ахыры

32Шо гюнлерде Раббибиз Исрайылны топурагъын кемитме башлай. Гьазаил исрайыллыланы бютюн оьз топурагъында дагъыта:+
33Урдундан гюнтувушгъа багъып Гилатны бютюн топурагъын (Гатны, Рубимни ва Манассаны вилаяты), Арнон оьзенни къырыйындагъы Аруыра шагьардан тутуп, Гилат вилаятындан таба Башан вилаятына ерли+.

34Егьуну гьакимлигини вакътисиндеги оьзге агьвалатланы, ол этип гетген бары да ишлени ва ол етишген уьстюнлюклени гьакъында айтсакъ, шолар «Исрайылны пачаларыны таварих китабында» язылып бар.

35Егьу ата-бабаларыны ягъына гёчюп парахат бола ва ону Самиратда гёмелер. Ону уланы Еагьаз атасыны орнуна пача болуп олтура. 36Егьу Самиратда туруп, Исрайылгъа йигирма сегиз йыл гьакимлик эте.

11

Аталия Давутну тухумун къырып битдирме къарай

(2 Тав 22:10-12 )

11^1Агьазияны анасы Аталия уланы оьлгенни гёргенде, пачаны бары наслусун оьлтюрме гирише+. 2Тек Юрам пачаны къызы ва Агьазияны къызардашы болагъан Ёшеба, Агьазияны уланы Ёашны пачаны оьлтюрме тарыкъ уланларыны арасындан урлап алып, ону эмчек анасы да булан бирче ятагъан уьйде яшырып къоя. Ёшеба яшны Аталиядан шолай яшыра, ол да оьлмей сав къала. 3Аталия уьлкеге гьакимлик этеген вакътиде яш эмчек анасы да булан бирче Раббибизни уьюнде алты йыл яшынып тура.

Аталиягъа къаршы башгётерив

(2 Тав 23:1-21 )

4Аталияны гьакимлигини еттинчи йылында Ёяда, пачаны къаравулларыны башчыларын ва къаланы къаравулларын Раббибизни уьюне чакъырсын деп, оланы артындан йибере. Ёяда, олар булан бирлешивню дыгъарын да бегетип, Раббибизни уьюнде оланы ант этдире ва олагъа пачаны уланын гёрсете. 5Ёяда олагъа булай буюра:

– Сиз шулай этме тарыкъсыз: сизин бу сонгугюн асгер къуллукъгъа гиришегенлеригизни уьч пай этгенде бир пайыгъыз пачаны къаласын, 6экинчи пайыгъыз Сур къапусун ва уьчюнчю пайыгъыз къаланы къаравулларыны артындагъы къапуну сакъласын. Сиз биревню де уьйге багъып гелме къойма тарыкъ тюгюлсюз. 7Аслу гьалда сонгугюн асгер къуллукъдан гетеген эки бёлюгюгюз Раббибизни уьюнде пачаны сакъламакъ учун къалма тарыкъсыз. 8Гьаригиз къолунда савуту да булан пачаны айланасы булан токътап, сизин сыдраларыгъызгъа багъып гелген гьар кимни оьлтюрюгюз. Пача къайда барса да, ону къырыйындан таймассыз.

9Къаравулланы башчылары бары да затны Ёяда оьзлеге буюргъан кюйде этелер. Оланы гьариси оьзлени адамларын – асгер къуллугъуна сонгугюн гиришегенлени де, асгер къуллугъундан сонгугюн гетегенлени де – алып, дин къуллукъчу Ёяданы ягъына геле. 10Ол къаравулланы башчыларына Раббибизни ибадатханасындагъы бир вакътилерде Давут пачаныки болгъан сюнгюлени ва къалкъанланы уьлешип бере+. 11Къаравуллар къолунда савутлары да булан ибадатхананы къыбла ягъындан темиркъазыкъ ягъына ерли къурбан этеген ерни ва уьйню айланасы булан пачаны аралап токътайлар.

12Ёяда, пачаны уланын чыгъарып, башына тажны гийире, огъар пачаны гьюрметлигини белгилерин де берип, ол пача деп токъташдыра. Ону башына май сюрте. Халкъ харс ура туруп:

– Яшасын пача! – деп къычыра+.

13Аталия, къаравулланы ва халкъны къавгъасын эшитип, оланы ягъына, Раббибизни уьюне багъып тербене. 14Барып къараса: адат булан гёрсетилгени йимик, багъананы къырыйында эретуруп пача бар! Ону къырыйында асгер бёлюклени башчылары ва зурнайчылар бар. Уьлкедеги бютюн халкъ уллу къуванчлыкъда ва зурнайлар согъа. Аталия, уьстюндеги опурагъын да йыртып:

– Питне! Питне! – деп къычырып йибере+.

15Дин къуллукъчу Ёяда асгерге жаваплы къаравулланы башчыларына:

– Аталияны уьйден къыргъа чыгъарыгъыз. Ону артына тюшген гьар кимни къылыч уруп оьлтюрюгюз, – деп буюра.

Неге тюгюл де, дин къуллукъчу Аталияны Раббибизни уьюнде оьлтюрме ярамайгъанын айтгъан.

16Аталияны тутуп, атлар гиреген ерден таба пачаны къаласына багъып элтелер ва шонда оьлтюрелер.

17Ёяда буса халкъ Раббибизники болажакъ деп, Раббибиз, пача ва халкъ булан разилешив бегете. 18Уьлкедеги бютюн халкъ, Баалны ибадатханасына багъып барып, шону буза. Адамлар къурбан этеген ерлени, таш аллагьланы уватып гесек-гесегин чыгъара ва къурбан этеген ерлени алдында Баалны Маттан деген пайхаммарын оьлтюре.

Сонг дин къуллукъчу Ёяда Раббибизни уьюне къаравул сала+. 19Ол оьзю булан къаравулланы башчыларын, пачаны, къаланы къаравулларын ва уьлкедеги бютюн халкъны ала. Олар бары да бирче, пачаны Раббибизни уьюнден чыгъарып, Къаравул къапусундан таба пачаны къаласына гирелер. Пача, тахына минип, оьзюню еринде олтура. 20Уьлкедеги бютюн халкъ уллу къуванчлыкъда бола. Пачаны къаласында Аталияны къылыч булан оьлтюрген сонг буса, шагьардагъылагъа рагьатлыкъ тюше.

Ёаш Ягьудини пачасы болуп олтура

(2 Тав 24:1-3 )

21Ёаш гьакимлик этме башлагъанда, огъар етти йыл бола болгъан.

12

12^1Егьуну Исрайылдагъы гьакимлигини еттинчи йылында Ёаш пача болуп олтура ва Ерусалимде къыркъ йыл гьакимлик эте. Ону анасыны аты Сибья болгъан, ол Беершебадан чыкъгъан болгъан. 2Дин къуллукъчу Ёяда даим оьзюне насигьат береген заманны ичинде Ёаш Раббибизни алдында тюз болагъан ишлени этип юрюй. 3Янгыз бийикликлерде ерлешдирилген сыйлы ерлени тайдырмай, халкъ да шонда къурбанлар этивюн ва арив ийислер чыгъартывун давам этип тура+.

Ёаш ибадатхананы янгырта

(2 Тав 24:4-14 )

4Ёаш дин къуллукъчулагъа булай дей:

– Раббибизни ибадатханасына сыйлы савгъат гьисапда берилеген бары да акъчаны – гьар эсли эргишиден жыйылгъан ясакъны, дыгъарлар булан тюшген акъчаны ва ибадатханагъа гёнгюллю кюйде берилген акъчаны – жыйыгъыз. 5Берегенлени гьарисинден алынагъан акъчаны Раббибизни уьюню не еринде бузулгъан ери бар буса, шону янгыртывгъа пайдаландырсын.

6Тек Ёаш пачаны гьакимлигини йигирма алтынчы йылына ерли дин къуллукъчулар ибадатхананы янгыртып битмей. 7Ёаш, дин къуллукъчу Ёяданы да ва оьзге дин къуллукъчуланы да чакъырып, олагъа:

– Сиз неге ибадатхананы янгыртмай токътагъансыз? Берегенлерден дагъы акъча алмагъыз, бар акъчаны ибадатхананы ярашдырмакъ учун беригиз, – дей.

8Шо заман дин къуллукъчулар халкъдан дагъы акъча алмажакъгъа ва ибадатхананы янгыртывгъа ёлбашчылыкъ этмежекге рази болалар.

9Дин къуллукъчу Ёяда, къутукъ да алып, шону къапгъачында тешик эте. Ол шо къутукъну къурбан этеген ерни къырыйына, Раббибизни уьюне гиреген ерни онг ягъына сала. Раббибизни уьюне гиреген ерни сакълайгъан дин къуллукъчулар шонда гелтирилеген бары да акъчаны къутукъгъа сала болгъан+. 10Гьар гезик къутукъгъа кёп акъча жыйылгъанны гёргенде, пачаны языв ишлерин юрютеген адам да, баш дин къуллукъчу да гелип, Раббибизни уьюне тюшген акъчаны санай болгъан ва шону къаплагъа тёшеп сала болгъан. 11Акъчаны санап битгенде, олар шону ибадатханада юрюлеген ишлеге къарайгъанлагъа бере болгъан. Олар буса Раббибизни уьюнде ишлейген агъач усталагъа, къурувчулагъа, 12чыр ишлейгенлеге, таш чабагъанлагъа бере болгъан. Олар дагъы да Раббибизни уьюн ярашдырмакъ учун агъач, чабылгъан таш ала ва ибадатхананы ишлери учун чыгъагъан бары да оьзге харжланы тёлей болгъан.

13Тек ибадатханагъа тюшген акъчагъа не гюмюш къартыкълар, не мелте гесмек учун къайчылар, не сув себелейген сукаралар, не быргъылар, Раббибизни уью учун алтындан неде гюмюшден этилген оьзге алатлар алмагъан. 14Акъчаны ибадатхананы янгыртагъанлагъа тёлей болгъан. 15Ишчилеге тёлемек учун акъчаны башын тутгъанлардан гьисап бермекни талап этмегенлер, неге тюгюл де олар гьалал кюйде иш гёргенлер+. 16Тёлев къурбанланы ва гюнагь учунгъу къурбанланы акъчасы Раббибизни уьюне берилмей болгъан, дин къуллукъчулагъа тие болгъан+.

Ёаш Ерусалимни Гьазаилден къутгъара

(2 Тав 24:23-24 )

17Шо заман Арамны пачасы Гьазаил, Гат деген шагьаргъа чапгъын этип, шону елеп токътай. Сонг ол Ерусалимге багъып тербенме токъташа+. 18Тек Ягьудини пачасы Ёаш, Ягьудини пачалары болгъан оьзюню ата-бабалары Ёшапат, Юрам ва Агьазия тапшургъан бары да затны, оьзю тапшургъан савгъатланы ва Раббибизни уьюню, пачаны къаласыны хазналарында табылгъан бары да алтынны да алып, Арамны пачасы Гьазаилге йибере. Шондан сонг Гьазаил Ерусалимден тая+.

Ёашны оьлюмю

(2 Тав 24:25-27 )

19Ёашны гьакимлигини вакътисиндеги оьзге агьвалатланы ва ол этип гетген бары да ишлени гьакъында айтсакъ, шолар «Ягьудини пачаларыны таварих китабында» язылып бар. 20Ёашны ювукълары, огъар къаршы тилбирчилик де этип, ону Бет-Миллода, Силлагъа багъып энишлейген ёлда оьлтюре. 21Шимеатны уланы Ёзабат ва Шомерни уланы Егьозабат Ёашны оьлюп къалгъанча токъалап тургъанлар. Ону оьзюню ата-бабаларыны ягъында Давутну Шагьарында гёмелер. Ёашны уланы Амасия атасыны орнуна пача болуп олтура.

13

Ёагьаз Исрайылны пачасы болуп олтура

13^1Агьазияны уланы, ягьудили пача Ёашны гьакимлигини йигирма уьчюнчю йылында Егьуну уланы Ёагьаз Исрайылны пачасы болуп олтура ва Самиратда он етти йыл гьакимлик эте+. 2Набатны уланы Еробоамны гюнагь ёлунда юрюй туруп, ол Раббибизни алдында яманлыкъ этип тура. Ёагьаз гюнагь ёлгъа Исрайылны да тарта ва шо ёлгъа гьеч арт бермей+. 3Раббибиз исрайыллылагъа бек къазаплана. Ол исрайыллыланы узакъ заман Арамны пачасы Гьазаилни ва ону уланы Бенадатны гьакимлигини тюбюнде къоя+.

4Тек Ёагьаз Раббибизге дуа эте, Ол да ону дуасын къабул эте. Раббибиз Арамны пачасы исрайыллыланы вагьши кюйде къыйыкъсытагъанны гёрюп тура болгъан чы дагъы+. 5Ол исрайыллылагъа азат этивчюню бере, олар да Арамны гьакимлигини тюбюнден чыгъып къутула. Исрайыллылар уьйлеринде алда йимик парахат яшама башлай. 6Буса да олар Еробоамны тухумуну гюнагь ишлерине арт бермейли, шоланы этип юрюй. Еробоамны тухуму шо гюнагь ёлгъа Исрайылны да тарта. Ашераны багъанасы да Самиратда эретургъан кююнде къалып тура+.

7Ёагьазны асгеринден элли атлыдан, он асгерлик атарбадан, он минг яяв асгерчилерден къайры, дагъы бир зат да къалмай, неге тюгюл де Арамны пачасы къалгъанларын, иннырда будай тазалайгъандагъы чанггъа ошатып, къырып битдирип къоя.

8Ёагьазны гьакимлигини вакътисиндеги оьзге агьвалатланы, ол этип гетген бары да ишлени ва ону къоччакълыгъы гьакъында айтсакъ, шолар «Исрайылны пачаларыны таварих китабында» язылып бар. 9Ёагьаз ата-бабаларыны ягъына гёчюп парахат бола ва ону Самиратда гёмелер. Ону уланы Юаш атасыны орнуна пача болуп олтура.

Юаш Исрайылны пачасы болуп олтура

10Ягьудини пачасы Ёашны гьакимлигини отуз еттинчи йылында Исрайылны пачасы болуп Ёагьазны уланы Юаш олтура. Ол Самиратда он алты йыл гьакимлик эте. 11Юаш Раббибизни алдында яманлыкъ этип тура ва Набатны уланы Еробоамны гюнагь ишлерине арт бермейли, шоланы этип юрюй. Еробоам гюнагь ишлеге Исрайылны да тартып юрюген болгъан+.

12Юашны гьакимлигини вакътисиндеги оьзге агьвалатланы, ол этип гетген бары да ишлени ва Ягьудини пачасы Амасиягъа къаршы дав юрютегенде ол гёрсетген къоччакълыкъны гьакъында айтсакъ, шолар «Исрайылны пачаларыны таварих китабында» язылып бар+.

13Юаш ата-бабаларыны ягъына гёчюп парахат бола. Ону орнуна Еробоам тахгъа минип олтура. Юашны Самиратда Исрайылны пачалары булан бирче гёмелер.

Альясаны оьлюмю

14Альяса, къарт да болуп, оьлме ювукъ болуп тура болгъан. Исрайылны пачасы Юаш ону гёрме геле ва уьстюнде де токътап йылап тербей.

– Атам! Атам! Исрайылны асгерлик арбасы, атлы асгери! – деп къычырып йибере ол+.

15Альяса:

– Жаянгны да, окъларынг да чыгъар, – дей.

Ёаш ол айтгъанны эте.

16– Жаянгны къолунга ал, – дей Альяса Исрайылны пачасына.

Пача жаясын къолуна алгъанда, Альяса оьзюню къолларын ону къолларына сала.

17– Гюнтувуш терезени ач, – дей ол.

Ёаш ол айтгъанны эте.

– Ат! – дей Альяса.

Ол да ата.

– Арамны уьстюнде Раббибизни уьстюнлюк огъу, уьстюнлюк огъу! – дей Альяса. – Сен арамлыланы янчып битдиргенче, олагъа Апек шагьарны къырыйында уруп туражакъсан+.

18Сонг Альяса:

– Окъланы ал, – дей.

Исрайылны пачасы ала.

Альяса огъар:

– Окълар булан ерни токъала, – дей.

Пача, уьч керен уруп, токътап къала. 19Аллагь йиберген адам огъар ачувлана ва булай дей:

– Сен ерге беш неде алты керен урма герек эдинг, шо заман сен Арамны толу кюйде янчажакъ эдинг. Гьали буса сен ону янгыз уьч керен янчажакъсан.

20Альяса гечине ва ону гёмелер. Гечеге таба Муапдагъы талавурчулар гьар йыл язбашда уьлкеге сугъулма уьйренчик болуп къала. 21Бир керен биревню гёмеген вакътиде исрайыллылар бир гюп талавурчуланы гёрюп къоя. Олар оьлюню Альясаны къабуруна ташлап къоя. Оьлюню къаркъарасы Альясаны сюеклерине тийгенде, шо адам тирилип къала ва эретуруп токътай.

Альясаны ахырынчы сёзю яшавгъа чыгъа

22Ёагьаз гьакимлик этеген вакътини ичинде Арамны пачасы Гьазаил исрайыллыланы къыйыкъсытып тура+. 23Тек Ибрагьим, Исгьакъ ва Якъуб булан этилген разилешивню хатиринден Раббибиз, исрайыллылагъа рагьмулу болуп, языкъсынып, оланы гьайын этип тура. Раббибиз энни оланы къырма неде Оьзюню ягъындан къувалама сюймей.

24Арамны пачасы Гьазаил гечине. Бенадат атасыны орнуна пача болуп олтура. 25Гьазаилни уланы Бенадат дав этип Юашны атасы Ёагьазны шагьарларын алгъан болгъан. Юаш Бенадатдан шо шагьарланы къайтарып ала. Юаш ону уьч керен янча ва Исрайылны шагьарларын къайтарып ала+.

14

Амасия Ягьудини пачасы болуп олтура

(2 Тав 25:1-4, 11-12 )

14^1Ёагьазны уланы исрайыллы пача Юашны гьакимлигини экинчи йылында ягьудили пача Ёашны уланы Амасия пача болуп олтура+. 2Амасия пача болуп олтургъанда, огъар йигирма беш йыл бола болгъан. Ол Ерусалимде йигирма тогъуз йыл гьакимлик эте. Амасияны анасыны аты Еаддан болгъан, ол Ерусалимден чыкъгъан. 3Амасия Раббибизни алдында тюз болагъан ишлени этип юрюй, тек ону ата-бабасы Давут йимик чи тюгюл. Бары этеген ишлеринде ол атасы Ёашны уьлгюге салып юрюй. 4Янгыз бийикликлердеги сыйлы ерлер дагъытылмагъан кююнде къалып тура. Халкъ шонда къурбан этегенин ва яллатып арив ийислер чыгъарагъанын давам этип тура+.

5Амасияны гьакимлиги мекенли токъташып битген сонг, ол оьзюню атасы Ёаш пачаны оьлтюрген ювукъларын жазалай+. 6Тек Амасия оланы уланларын оьлтюрмей. Неге тюгюл де, Мусаны Къанун китабында Раббибиз: «Авлетлери саялы аталарын оьлтюрме ярамай, аталары саялы авлетлерин де оьлтюрме ярамай. Адам янгыз оьзюню гюнагьы саялы жазаланма бола», – деп буюргъан+.

7Амасия Тузлу къолда он минг эдомлуну янча. Села деген шагьарны елеп, ол шогъар Ёктейил деп къоя. Бугюнлеге ерли де шагьарны аты шолай+.

Амасияны ва Ёашны арасындагъы дав

(2 Тав 25:17-24 )

8Амасия Егьуну уланыны уланы, Ёагьазны уланы Юашгъа:

– Чыкъ, бетге-бет ёлугъайыкъ! – деген чакъырыв булан вакиллерин йибере.

9Тек Исрайылны пачасы Юаш Ягьудини пачасы Амасиягъа булай деп жавап бере:

– Бир керен Ливандагъы шайтантаякъ Ливандагъы къарагъайгъа: «Къызынгны уланыма бер», – деп айтып йиберген. Тек бир Ливандагъы къыр жан гелип, шону таптап къоя. 10Гьы, сен Эдомну да янчып, гьали хохайып токътагъансан. Оьзюнгню уьстюнлюгюнг булан абур къазанарсан, тек уьюнгде къаларсан! Балагь излеп айланма, ёгъесе сен де, сени булан бирче бютюн Ягьуди де оьлюп къалажакъсыз.

11Тек Амасия тынгламай. Исрайылны пачасы Юаш огъар багъып асгерлерин тербете. Ол да, Ягьудини пачасы Амасия да Ягьудидеги Бет-Шемешни къырыйындагъы ябушувда бетге-бет ёлугъалар. 12Исрайыллылар ягьудилилени янчып пата-пурхун чыгъара. Бары да ягьудилилер уьюне багъып къачып тербей. 13Исрайылны пачасы Юаш Бет-Шемешни къырыйында Агьазияны уланыны уланы, Ёашны уланы, Ягьудини пачасы Амасияны есирликге ала. Сонг Юаш Ерусалимге багъып тербене ва шагьарны Эпрайим къапусундан Мююш къапусуна ерлиги аралыкъдагъы баруну буза. Шо аралыкъны узунлугъу дёрт юз тирсек[*] болгъан. 14Ёаш бары алтынны, гюмюшню, Раббибизни уьюнде ва пачаны къаласыны хазналарында табылгъан бары да затны ала. Сонг ол, аманатгъа адамлар да алып, Самиратгъа къайтып геле+.

Юашны оьлюмю

15Юашны гьакимлигини вакътисиндеги оьзге агьвалатланы, ону ишлерини, къоччакълыгъыны ва ол Амасия булан дав этген кюйню гьакъында айтсакъ, шолар «Исрайылны пачаларыны таварих китабында» язылып бар+. 16Юаш оьзюню ата-бабаларыны ягъына гёчюп парахат бола ва ону Исрайылны пачаларыны ягъында гёмелер. Ону уланы Еробоам атасыны орнуна пача болуп олтура.

Амасияны оьлюмю

(2 Тав 25:25–26:2 )

17Ягьудини пачасы Ёашны уланы Амасия Исрайылны пачасы Ёагьазны уланы Юашдан сонг да он беш йыл яшай. 18Амасияны гьакимлигини вакътисиндеги оьзге агьвалатланы гьакъында айтсакъ, шолар «Ягьудини пачаларыны таварих китабында» язылып бар.

19Ерусалимде Амасиягъа къаршы тилбирчилик этиле, ол Лакиш деген шагьаргъа къачып чыгъа. Тек тилбирчилик этгенлер, Лакишдеги Амасияны артындан йиберип, ону шонда оьлтюре. 20Амасияны сюегин атлагъа да салып гелтире ва ону Ерусалимде, Давутну Шагьарында ата-бабаларыны ягъында гёмелер.

21Ягьудини халкъы буса оьзюне он алты йыл болагъан Азарияны[*] атасы Амасияны орнуна пача этип сала. 22Амасия ата-бабаларыны ягъына гёчюп парахат болгъан сонг, гемелер токътайгъан Элат деген ерни янгыдан къуруп, Ягьудиге къайтаргъан Азария болгъан+.

II-нчи Еробоам Исрайылны пачасы болуп олтура

23Ягьудили пача Ёашны уланы Амасияны гьакимлигини он бешинчи йылында Самиратда исрайыллы пача Юашны уланы Еробоам тахгъа минип олтура ва къыркъ йыл гьакимлик эте. 24Ол Раббибизни алдында яманлыкъ этип юрюй ва Набатны уланы Еробоамны бир гюнагь ишине де арт бермей. Ярбаам шо гюнагь ишлеге Исрайылны да тартгъан болгъан+. 25Раббибизни, Исрайылны Аллагьыны каламына гёре, Лебо-Гьаматдан тутуп, Урдун къолну денгизине ерли Исрайылны дазуларын ерине гелтирген ол болгъан. Шо калам Гат-Гьеперни пайхаммары Амитайны уланы, Раббибизни къуллукъчусу Ёнадан таба айтылгъан болгъан+. 26Раббибиз Исрайылдагъы къуллар да, азатлар да авур азап чегип турагъанны гёре. Гьеч бирев де олагъа кёмекге табылмай+. 27Раббибиз кёклени тюбюнден Исрайылны аты тамурундан алынып тайдырылгъанны сюймеген. Шо саялы Раббибиз оланы Юашны уланы Еробоамдан таба къутгъара.

28Еробоамны гьакимлигини вакътисиндеги оьзге агьвалатланы, ону бары да ишлерини, уьстюнлюклерини, шоланы арасында ол дав этген кюйню, Ягьудиники болгъан Шамны да, Гьаматны да Исрайылгъа къайтаргъаны гьакъында айтсакъ, шолар «Исрайылны пачаларыны таварих китабында» язылып бар.

29Еробоам оьзюню ата-бабалары болгъан Исрайылны пачаларыны ягъына гёчюп парахат бола. Ону уланы Закарья буса атасыны орнуна пача болуп олтура.

15

Азария Ягьудини пачасы болуп олтура

(2 Тав 26:3-4, 21-23 )

15^1Исрайылны пачасы Еробоамны гьакимлигини йигирма еттинчи йылында Ягьудиде Амасияны уланы Азария гьакимлик этме башлай+. 2Азария пача болуп олтургъанда, огъар он алты йыл болгъан. Ол Ерусалимде элли эки йыл гьакимлик эте. Азарияны анасыны аты Еколия болгъан, ол Ерусалимден чыкъгъан. 3Атасы Амасия да йимик, Азария Раббибизни алдында тюз болагъан ишлени этип юрюй. 4Янгыз бийикликлердеги сыйлы ерлер дагъытылмай. Халкъ шонда къурбан этегенин ва яллатып арив ийислер чыгъарагъанын давам этип тура+.

5Раббибиз пачагъа югъагъан гён аврув къабундура. Ондан шо аврув оьлюп къалгъанча таймай. Пача айрыча бир уьйде тура. Къалада буйрукъчу ва уьлкедеги халкъгъа ёлбашчы пачаны уланы Ётам бола+.

6Азарияны гьакимлигини вакътисиндеги оьзге агьвалатланы, ону ишлерини гьакъында «Ягьудини пачаларыны таварих китабында» язылып бар. 7Азария ата-бабаларыны ягъына гёчюп парахат бола. Ону Давутну Шагьарында ата-бабаларыны ягъында гёмелер. Азарияны уланы Ётам буса атасыны орнуна пача болуп олтура.

Закарья Исрайылны пачасы болуп олтура

8Ягьудини пачасы Азарияны гьакимлигини отуз сегизинчи йылында Еробоамны уланы Закарья Исрайылны пачасы болуп олтура. Ол Самиратда алты ай гьакимлик эте. 9Ата-бабалары йимик, Закарья да Раббибизни алдында яманлыкъ этип юрюй. Ол Набатны уланы Еробоам этип юрюген гюнагь ишлени къоймай. Ярбаам шо гюнагь ишлеге Исрайылны да тартгъан болгъан+.

10Ябешни уланы Шаллум Закарьягъа къаршы тилбирчилик эте. Ол Закарьяны бютюн халкъны алдында уруп оьлтюре ва ону орнуна пача болуп олтура. 11Закарьяны гьакимлигини вакътисиндеги оьзге агьвалатланы гьакъында «Исрайылны пачаларыны таварих китабында» язылып бар. 12Раббибиз Егьугъа: «Сени наслуларынг Исрайылны тахында дёртюнчю наслугъа ерли олтуруп туражакъ», – деп айтгъан калам шолай яшавгъа чыгъа+.

Шаллум Исрайылны пачасы болуп олтура

13Ябешни уланы Шаллум Ягьудини пачасы Уззияны гьакимлигини отуз тогъузунчу йылында пача болуп олтура. Ол Самиратда бир ай гьакимлик эте. 14Тирсадан Самиратгъа Гадини уланы Менагьем геле. Ол Самиратда Ябешни уланы Шаллумну уруп йыгъа ва ону орнуна пача болуп олтура+.

15Шаллумну гьакимлигини вакътисиндеги оьзге агьвалатланы ва ол этген тилбирчиликни гьакъында «Исрайылны пачаларыны таварих китабында» язылып бар.

16Шо заман Менагьем, Тирсадан чыгъып, Типсагь деген шагьардагъылагъа, шону айланасындагъылагъа чапгъын эте. Неге тюгюл де, олар шагьарны къапусун ачмакъгъа къаршылыкъ билдирелер. Ол Типсагьны талай, айлы къатынларын буса паралай.

Менагьем Исрайылны пачасы болуп олтура

17Ягьудини пачасы Азарияны гьакимлигини отуз тогъузунчу йылында Гадини уланы Менагьем Исрайылны пачасы болуп олтура. Ол Самиратда он йыл гьакимлик эте. 18Менагьем Раббибизни алдында яманлыкъ этип юрюй. Ол оьзю гьакимлик этеген бир гюн де Набатны уланы Еробоамны гюнагь ишлерине арт бермей. Еробоам шо гюнагь ишлеге Исрайылны да тарта+.

19Шо заман уьлкеге Ашшурну пачасы Пул[*] басгъын этип гире. Пул оьзюне пачалыгъындагъы гьакимликни беклешдирме кёмек этсин деп, Менагьем огъар бир минг талант[*] гюмюш бере. 20Менагьем шо акъчаны Исрайылдан ала. Ашшурну пачасына гьар бай адам элли шекел[*] гюмюш берме тарыкъ болгъан. Шо заман Ашшурну пачасы къайтып геле, тек уьлкеде къалмай.

21Менагьемни гьакимлигини вакътисиндеги оьзге агьвалатланы ва ол этген бары да ишлени гьакъында «Исрайылны пачаларыны таварих китабында» язылып бар.

22Менагьем ата-бабаларына ягъына гёчюп парахат бола. Ону уланы Пекагьия атасыны орнуна пача болуп олтура.

Пекагьия Исрайылны пачасы болуп олтура

23Ягьудини пачасы Азарияны гьакимлигини эллинчи йылында Исрайылны пачасы болуп Менагьемни уланы Пекагьия олтура. Ол Самиратда эки йыл гьакимлик эте. 24Пекагьия Раббибизни алдында яманлыкъ этип юрюй. Ол Набатны уланы Еробоамны гюнагь ишлерине арт бермей. Еробоам шо гюнагь ишлеге Исрайылны да тартгъан болгъан+. 25Пекагьияны Пекагь деген вазири – Ремалияны уланы – огъар къаршы тилбирчилик эте. Оьзю булан гилатлы элли адамны да алып, ол Самиратда пачаны къаласындагъы бекликдеги Пекагьия булан бирче Аргопгъа ва Арьеге чапгъын эте. Пекагьияны да оьлтюрюп, Пекагь ону орнуна пача болуп олтура.

26Пекагьияны гьакимлигини вакътисиндеги оьзге агьвалатланы ва ону ишлерини гьакъында «Исрайылны пачаларыны таварих китабында» язылып бар.

Пекагь Исрайылны пачасы болуп олтура

27Ягьудини пачасы Азарияны гьакимлигини элли экинчи йылында Ремалияны уланы Пекагь Исрайылны пачасы болуп олтура. Ол Самиратда йигирма йыл гьакимлик эте. 28Пекагь Раббибизни алдында яманлыкъ этип юрюй. Ол Набатны уланы Еробоамны гюнагь ишлер этеген ёлундан таймай. Еробоам шо гюнагь ишлеге Исрайылны да тартгъан болгъан+.

29Исрайылны пачасы Пекагьны заманында Ашшурну пачасы Тиглатпаласар гелип, Иён, Абел-Бет-Маака, Яногь, Кедеш, Гьасор, Гилат, Галлил вилаятланы, Непталимни бютюн топурагъын елей ва уьлкени халкъын Ашшургъа есир этип алып гете. 30Эланы уланы Гьошеа Ремалияны уланы Пекагьгъа къаршы тилбирчилик эте. Гьошеа, Пекагьгъа чапгъын этип, ону оьлтюре ва Уззияны уланы Ётамны гьакимлигини йигирманчы йылында ону орнуна пача болуп олтура.

31Пекагьны гьакимлигини вакътисиндеги оьзге агьвалатланы ва ол этип гетген ишлени гьакъында «Исрайылны пачаларыны таварих китабында» язылып бар.

Ётам Ягьудини пачасы болуп олтура

(2 Тав 27:1-9 )

32Ремалияны уланы, исрайыллы пача Пекагьны гьакимлигини экинчи йылында Ягьудиде Уззияны уланы Ётам гьакимлик этме башлай+. 33Ётам пача болуп олтургъанда, огъар йигирма беш йыл болгъан. Ол Ерусалимде он алты йыл гьакимлик эте. Ётамны анасы Садокну къызы Еруша болгъан. 34Атасы Уззия йимик, ол да Раббибизни алдында тюз болагъан ишлени этип юрюй. 35Янгыз бийикликлерде ерлешдирилген сыйлы ерлер дагъытылмай, халкъ да шонда къурбанлар этивюн ва арив ийислер чыгъартывун давам этип тура. Ётам Раббибизни уьюню Оьрдеги къапусун янгырта+.

36Ётамны гьакимлигини вакътисиндеги оьзге агьвалатланы ва ол этип гетген ишлени гьакъында «Ягьудини пачаларыны таварих китабында» язылып бар. 37(Раббибиз шо гюнлерде Арамны пачасы Ресинни ва Ремалияны уланы Пекагьны Ягьудиге къаршы йиберме башлай.)+
38Ётам ата-бабаларыны ягъына гёчюп парахат бола. Ётамны оьзюню ата-бабасы Давутну Шагьарында оланы ягъында гёмелер. Ону уланы Агьаз буса атасыны орнуна пача болуп олтура.

16

Агьаз Ягьудини пачасы болуп олтура

(2 Тав 28:1-4 )

16^1Ремалияны уланы Пекагьны гьакимлигини он еттинчи йылында Ягьудиде Ётамны уланы Агьаз гьакимлик этме башлай. 2Пача болуп олтургъанда, огъар йигирма йыл болгъан. Агьаз Ерусалимде он алты йыл гьакимлик эте. Оьзюню ата-бабасы Давут булан тенглешдиргенде, ол Раббибизни алдында тюз болагъан ишлени этмей. 3Агьаз Исрайылны пачалары этген ишлени этип юрюй. Ол гьатта, Раббибиз исрайыллыланы алдындан къувалагъан халкълардан жиргенч уьлгю алып, уланын яллатып къурбан эте+. 4Агьаз бийикликлердеги сыйлы ерлерде, тёбелени башларында ва гьар салкъын береген терекни тюбюнде къурбанлар этип ва яллатып арив ийислер чыгъарып юрюй+.

Агьаз ашшурлулардан якълав тилей

(2 Тав 28:5-8, 16-21 )

5Шо заман Арамны пачасы Ресин ва Исрайылны пачасы, Ремалияны уланы Пекагь Ерусалимге дав булан чыгъа. Олар Агьазны къуршавгъа алып турса да, ону енгип болмайлар+. 6Шо вакътиде Арамны пачасы Ресин Арамгъа Элатны къайтара, шондан ягьудилилени къувалап чыгъара. Элатда арамлылар ерлеше. Олар шонда бугюнлеге ерли де яшап тура+.

7Агьаз Ашшурну пачасы Тиглатпаласаргъа вакиллеринден:

– Мен сени къуллукъчунгман, мен сени уланынгман. Гелип, магъа чапгъын этген Арамны пачасындан да, Исрайылны пачасындан да мени якъла, – деп айтып йибере+.

8Агьаз, Раббибизни уьюнде ва пачаны къаласыны хазналарында табылгъан чакъы алтынны да, гюмюшню де алып, шоланы Ашшурну пачасына савгъат этип йибере+. 9Ашшурну пачасы ону тилевюн къабул эте. Ол Шамгъа чапгъын эте ва шону елей. Пача Шамда яшайгъанланы Кирге есир этип алып гете, Ресинни буса оьлтюре.

Агьаз ибадатхананы янгыртып къура

(2 Тав 28:23-25 )

10Шо заман Агьаз пача, Ашшурну пачасы Тиглатпаласар булан ёлукъмакъ учун, Шамгъа багъып тербене. Ол, Шамда къурбан этилеген ерни гёрюп, дин къуллукъчу Уриягъа шо къурбан этеген ерни суратын ва шону нечик къурма тарыгъын англатагъан гёрсетивлер йибере. 11Дин къуллукъчу Урия Агьаз оьзюне Шамдан йиберип гелген гёрсетивлеге гёре къурбан этеген ерни къура. Урия шону Агьаз къайтып гелгенче къуруп битдире. 12Шамдан къайтгъанда, къурбан этеген ерге къарап чыгъып, пача шогъар багъып ювукълаша ва шонда къурбан эте. 13Ол бютюнлей яллатып къурбан эте, экмек къурбанланы яллата, чагъыр тёгюп къурбан эте ва къурбан этеген ерге ярашывлукъну къурбанларыны къанын себелей. 14Агьаз пача къурбан этеген янгы ерни де, Раббибизни уьюню де арасында Раббибизни алдында токътагъан багъырдан этилген къурбан этеген ерни, уьйню алдындагъы ерден йылышдырып, къурбан этеген янгы ерни темиркъазыкъ ягъындан сала+. 15Сонг ол дин къуллукъчу Уриягъа булай буюра:

– Къурбан этеген ерни уллусунда эртен бютюнлей яллатып къурбанланы ва ахшам экмек къурбанланы – пачаны бютюнлей яллатып этген къурбанларын ва уьлкени бары халкъыны чагъыр тёгюп этилеген къурбанлары булан бирче бютюнлей яллатып къурбанлар этерсен. Къурбан этеген ерге бютюнлей яллатып этилген къурбанланы бары къанын себелерсен. Мен багъырдан этилген къурбан этеген ерни Аллагьны сюегенин билмек учун пайдаландыражакъман+.

16Дин къуллукъчу Урия тап Агьаз пача буюргъан кюйде эте. 17Агьаз, алып юрюйген тиревлени белдавларын сындырып, шолардан жувунагъан ерлени тюшюре. Ол багъырдан этилген оьгюзлерден денгизни тюшюре. Шо оьгюзлени уьстюнден алынгъан денгизни ол таш кюрчюню уьстюне сала+. 18Агьаз пачаны къаласыны сонгугюн гиреген уьстю ябыкъ ерин ва пачаны тышдагъы гиреген ерин Ашшур пачаны хатиринден Раббибизни уьюню ягъындан тайдыра.

Агьазны оьлюмю

(2 Тав 28:26-27 )

19Агьазны гьакимлигини вакътисиндеги оьзге агьвалатланы ва ол этип гетген ишлени гьакъында «Ягьудини пачаларыны таварих китабында» язылып бар. 20Агьаз ата-бабаларыны ягъына гёчюп парахат бола. Ону Давутну Шагьарында ата-бабаларыны ягъында гёмелер. Ону уланы Гьизкия буса атасыны орнуна пача болуп олтура.

17

Гьошеа – Исрайылны ахырынчы пачасы

17^1Ягьудини пачасы Агьазны гьакимлигини он экинчи йылында Эланы уланы Гьошеа Исрайылда пача болуп олтура. Ол Самиратда тогъуз йыл гьакимлик эте+. 2Исрайылны оьзюнден алдагъы пачалары йимик артыкъ этмесе де, Гьошеа да Раббибизни алдында яманлыкъ этип юрюй.

3Ашшурну пачасы Салманассар Гьошеагъа дав булан чыгъа. Гьошеа Агьазны табилигине тюше ва огъар ясакъ тёлеме башлай+. 4Пача Гьошеа хыянатчы экенни гёре, неге тюгюл де ол Мисрини пачасы Согъа чавушлар йиберип тургъан. Гьошеа, алда оьзю йылдан-йылгъа этип гелгени йимик, Ашшурну пачасына ясакъ тёлемей. Шо саялы Салманассар, ону тутуп, къарангы тёлеге ташлай.

Гюнагьлары саялы исрайыллылар есирликге тюше

5Ашшурну пачасы Исрайылгъа басгъын этип гирип геле, Самиратгъа багъып тербене ва шону уьч йыл къуршавгъа ала+. 6Гьошеаны гьакимлигини тогъузунчу йылында Ашшурну пачасы Самиратны елей ва исрайыллыланы оьзюню уьлкесине элте. Пача оланы Гьалагьда, Гьабор деген оьзенни ягъасындагъы Гозанда ва митлилени шагьарларында ерлешдире.

7Бу бары да ишлер исрайыллылар оьзлени Мисриден, пиръавунну, мисрили пачаны гьакимлигинден азат этген Раббибизге, оьзлени Аллагьына къаршы гюнагь этгени саялы бола. Олар башгъа аллагьлагъа сужда къылып юрюй+. 8Раббибиз оьзлени ягъындан къувалагъан халкъланы адатларын ва шолай да Исрайылны пачалары гийирген адатланы юрюте+.

9Исрайыллылар яшыртгъынлай Раббибиз, оьзлени Аллагьы ушатмайгъан ишлени этип юрюй. Бары да шагьарларда, къаравул этеген минмарадан башлап, беклешдирилген шагьарлагъа ерли, гьар ерде олар оьзлеге бийикликлердеги сыйлы ерлени къура+. 10Исрайыллылар гьар бийик тёбеге ва гьар салкъын береген терекни тюбюне сыйлы ташланы ва Ашераны багъаналарын сала+. 11Бийикликдеги гьар сыйлы ерде олар, оьзлени ягъындан Раббибиз къувалап чыгъаргъан халкълагъа ошап, яллатып арив ийислер чыгъара. Раббибизни къазапландыра туруп, исрайыллылар яман ишлер этип юрюй. 12Раббибиз: «Этмегиз шолай», – деп айтса да, олар таш аллагьлагъа сужда къылып юрюйлер+. 13Раббибиз пайхаммарлардан ва гележекни алданокъ билдирегенлерден Исрайылгъа да, Ягьудиге де булай буварыв эте: «Яман ёллардан тайыгъыз! Мен ата-бабаларыгъызгъа кютме буюргъан ва Мен къуллукъчуларым болгъан пайхаммарлардан таба сизге берген буйрукъларымны ва токъташдырывларымны кютюгюз».

14Тек исрайыллылар тынгламай. Раббибизге, оьзлени Аллагьына инанмайгъан ата-бабалары йимик, олар да хыр тартып тура+. 15Исрайыллылар Раббибизни токъташдырывларын, Ол оьзлени ата-бабалары булан бегетген разилешивню ва Ол олагъа берген гёрсетивлени гери ура. Олар бир пайдасыз таш аллагьланы артына тюше ва оьзлер де бир пайдасыз болуп токътай. Исрайыллылар оьзлени айланасындагъы халкълагъа ошап юрюй. Раббибиз олагъа шо халкълар йимик иш гёрмекни гери ура+.

16Олар Раббибизни, оьзлени Аллагьыны буйрукъларын гери ура, оьзлеге къуюлуп этилген эки оьгюзню ялгъан аллагьлар ва Ашераны багъанасын эте. Исрайыллылар кёклердеги асгерге ва Баалгъа сужда къыла+. 17Олар уланларын ва къызларын яллатып къурбан эте, пал сала, халмаж эте. Раббибизни алдында яман ишлер эте туруп, исрайыллылар Ону къазапландыра+.

18Раббибиз исрайыллылагъа бек къазаплана ва оланы Оьзюнден ари теберип сала. Янгыз Ягьудини къавумун къоя. 19Тек гьатта ягьудилилер де Раббибизни, оьзлени Аллагьыны буйрукъларын кютмей. Олар исрайыллылар чыгъаргъан адатлагъа гёре юрюй. 20Шо саялы Раббибиз исрайыллыланы бары да наслуларын гери ура. Раббибиз оланы такъсырлай, Оьзюнден ари теберип салгъанча, оланы талавурчуланы къолуна берип тура+.

21Раббибиз Давутну тухумундан Исрайылны уьстюндеги гьакимликни алгъан сонг, исрайыллылар Набатны уланы Еробоамны пача этип сала. Еробоам, исрайыллыланы Раббибизден ари теберип, оланы оьтесиз яман гюнагьгъа багъып тарта+. 22Исрайыллылар Еробоамны гюнагьларына батып тура ва шолагъа арт бермей. 23Оьзюню къуллукъчуларындан, пайхаммарларындан буваргъаны йимик, Раббибиз оланы Оьзюнден ари тайдыргъанча, шолай болуп тура. Шоллукъда Исрайылны халкъын оьзюню уьлкесинден Ашшургъа есирликге элтелер. Исрайыллылар бугюнлеге ерли де шонда тура.

Самиратда ят халкъланы ерлешдирелер

24Ашшурну пачасы, Бабилни, Кутаны, Авваны, Гьаматны ва Сепарвайымны халкъларын гелтирип, оланы Самиратны шагьарларында исрайыллыланы орнуна ерлешдире. Олар Самиратны елей ва шондагъы шагьарларда ерлеше. 25Шонда янгы ерлешген вакътилерде, олар Раббибизге сужда къылмай. Раббибиз олагъа арсланкъапланланы йиберип тербей, олар да исрайыллыланы бирлерин оьлтюрюп тура. 26Шо гьакъда Ашшурну пачасына булай деп билдирелер:

– Сен оьзлени алып чыгъып, Самиратны шагьарларында ерлешдирген халкълар шо уьлкени Аллагьы не талап этегенни билмей. Аллагь олагъа арсланкъапланланы йиберип тура, олар да шо халкъланы къыра. Неге тюгюл де, олар шо уьлкени Аллагьы не талап этегенни билмей.

27Шо заман Ашшурну пачасы булай буйрукъ бере:

– Шонда сиз Самиратгъа есирликге алып гетген дин къуллукъчулардан бирисин йиберигиз. Шонда да туруп, ол шо уьлкени Аллагьы не талап этегенге уьйретсин.

28Самиратгъа есирликге алып гетген дин къуллукъчулардан бириси Бет-Элге яшамакъ ва шо халкъланы Раббибизге сужда къылма уьйретмек учун геле+.

29Тек гьар халкъ, оьзлер ерлешген шагьарларда оьзлени аллагьларын да этип, шоланы Самиратда яшайгъанлар бийикликлерде къургъан сыйлы ерлеге сала. 30Бабилде турагъанлар – Суккот-Бенотгъа, Кутда турагъанлар – Нергалгъа, Гьаматда турагъанлар буса Ашимагъа сужда къыла. 31Аввлулар Нибгьазны ва Тартакны, сепарбитлер буса Сепарвайымны аллагьлары болгъан Адрамелекге ва Анаммелекге яшларын яллатып къурбан эте+. 32Олар Раббибизге де сужда къыла ва гьар тайпа адамланы бийикликлердеги сыйлы ерлеге дин къуллукъчулар этип белгилей. Дин къуллукъчулар олагъа шонда къурбанлар эте+. 33Шо халкълар Раббибизге сужда къыла, тек оьзлени аллагьларына да къуллукъ эте. Олар шо къуллукъну оьзлер гёчюрюлген ерлердеги халкъланы бары да адатларына гёре этип юрюй. 34Шо халкълар бугюнлеге ерли де алдагъы адатларын сакълап тура. Олар Раббибизден къоркъмай. Раббибиз оьзюне Исрайыл деп къойгъан Якъубну наслуларына берген токъташдырывланы, адатланы, къанунланы ва буйрукъланы кютмей+.

35Раббибиз исрайыллылар булан разилешив бегетгенде, олагъа булай буюра: «Оьзге аллагьлагъа гьюрмет этмегиз, олагъа сужда къылмагъыз, олагъа къуллукъ этмегиз ва олагъа къурбанлар этмегиз+. 36Зор къудраты ва узатылгъан къолу булан сизин Мисриден чыгъаргъан – Менмендир. Шо саялы да сиз Магъа гьюрмет этме тарыкъсыз. Магъа сужда къылыгъыз ва Магъа къурбанлар этигиз+. 37Мени сизин учун язылгъан токъташдырывларымны, адатларымны, къанунларымны ва буйрукъларымны кютюгюз. Оьзге аллагьлагъа гьюрмет этмегиз+. 38Мен сизин булан бегетген разилешивню унутмагъыз ва оьзге аллагьлагъа да гьюрмет этмегиз. 39Магъа, сизин Аллагьыгъызгъа, гьюрмет этигиз, Мен де сизин душманларыгъыздан азат этип туражакъман».

40Тек олар тынгламай ва алдагъы адатларын сакълап тура. 41Гьатта Раббибизге гьюрмет эте туруп да, шо халкълар ялгъан аллагьлагъа къуллукъ этип юрюй. Бугюнлеге ерли де оланы авлетлери ва авлетлерини авлетлери оьзлени аталары этген ишлени давам этип тура+.

18

Гьизкия Ягьудини пачасы болуп олтура

(2 Тав 29:1-2; 31:1, 20-21 )

18^1Эланы уланы, Исрайылны пачасы Гьошеаны гьакимлигини уьчюнчю йылында Ягьудиде Агьазны уланы Гьизкия гьакимлик этме башлай. 2Пача болуп олтургъанда, Гьизкиягъа йигирма беш йыл бола болгъан. Ол Ерусалимде йигирма тогъуз йыл гьакимлик эте. Гьизкияны анасыны аты Аби болгъан, ол Закарьяны къызы болгъан. 3Ата-бабасы Давут йимик, Гьизкия да Раббибизни алдында тюз болагъан ишлени этип юрюй. 4Ол бийикликлердеги сыйлы ерлени тайдыра ва сыйлы ташланы сындырып, Ашераны багъаналарын гесип ташлай. Гьизкия Муса багъырдан этген йыланны гесек-гесек этип ташлай, неге тюгюл де исрайыллылар тап шо замангъа ерли шону алдында яллатып арив ийислер чыгъарып тура болгъан. Шо йылангъа Негьуштан деп айтыла болгъан+.

5Гьизкия Раббибизге, Исрайылны Аллагьына инана. Гьизкиядан алда да, ондан сонг да Ягьудидеги бары да пачаланы арасында огъар ошагъаны болмагъан+. 6Ол Раббибизни ёлу булан гьеч тайышмайлы юрюй. Гьизкия Раббибиз Мусадан таба берген бары да буйрукъланы кюте. 7Раббибиз де Гьизкия булан бола: ол не ишге урунса да, башына чыгъа. Гьизкия Ашшурну пачасына къаршы башгётере ва огъар къуллукъ этмекни гери ура. 8Ол пилистимлилени янча. Гьизкия тап Газагъа ва шону айланасына ерли етише, къаравул этеген минмараланы ва беклешдирилген шагьарланы елей+.

Ашшурлулар Самиратны елей

(4 Пач 17:5-7)

9Гьизкия пачаны гьакимлигини дёртюнчю йылында – Исрайылны пачасы Эланы уланы Гьошеаны гьакимлигини дёртюнчю йылында – Ашшурну пачасы Салманассар Самиратгъа багъып тербене ва шону къуршавгъа ала+. 10Уьч йылдан ашшурлулар Самиратны елей. Шолай Гьизкияны гьакимлигини алтынчы йылында – Исрайылны пачасы Гьошеаны гьакимлигини тогъузунчу йылында – Самиратны елейлер. 11Ашшурну пачасы исрайыллыланы оьзюню уьлкесине есир этип элте ва оланы Гьалагьда, Гьабор деген оьзенни ягъасындагъы Гозанда ва митлилени шагьарларында ерлешдире. 12Бу ишлер исрайыллылар Раббибизге, оьзлени Аллагьына тынгламагъаны саялы, Ону булангъы разилешивню – Раббибизни къуллукъчусу Мусаны буйрукъларын бузгъаны саялы болуп тура. Олар Раббибизге тынгламай, Ону буйрукъларын кютмей.

Сингьарип Ерусалимге къоркъув бере

(2 Тав 32:1-19; Чыгъыш 36:1-22)

13Гьизкия пачаны гьакимлигини он дёртюнчю йылында Ашшурну пачасы Сингьарип, Ягьуданы бары да беклешдирилген шагьарларына чапгъын этип, шоланы елей. 14Ягьуданы пачасы Гьизкия Лакиш шагьардагъы Ашшурну пачасына:

– Мен айыплыман. Мени къойсанг, сен менден талап этген чакъы затны барысын да тёлер эдим, – деп айтып йибере.

Ашшурну пачасы Ягьудини пачасы Гьизкиядан уьч юз талант гюмюш ва отуз талант алтын ала. 15Гьизкия огъар Раббибизни уьюнде ва пачаны къаласыны хазналарында табылгъан бары да гюмюшню бере+. 16Тап шо заман Ягьудини пачасы Гьизкия, Раббибизни ибадатханасыны эшиклерине, эшиклени энегелерине ябушдурулгъан бары да алтынны арчып алып, Ашшурну пачасына бере.

17Буса да Ашшурну пачасы Лакишден Ерусалимдеги Гьизкия пачаны ягъына кёп асгери де булан оьр асгербашчысын, нёкерлерини ва къаравашларыны ёлбашчысын ва аслу чагъыр тёгювчюсюн йибере. Олар Ерусалимге багъып геле ва Исхарла онгарагъан авлакъгъа барагъан ёлдагъы Оьрдеги кёл деген сув быргъылар бар ерде токътай. 18Олар пачаны чакъыра. Оланы алдына къаланы буйрукъчусу, Гьилкияны уланы Эльяким, языв ишлени юрютеген Шебна ва таварихчи, Асапны уланы Ёагь чыгъа.

19Аслу чагъыр тёгювчю Ашшурну пачасы йиберип гелгенлеге булай дей:

– Гьизкиягъа булай деп айтыгъыз: «Уллу пача, Ашшурну пачасы булай айта: Бу инамлыкъ сагъа къайдан гелген? 20Сен бош сёзлер асгер инчесаниятны ва гючню орнун тута деп ойлашамысан? Сен кимге умут этип магъа къаршы баш гётергенсен? 21Муна, сен Мисриге, шо сынгъан асатаякъгъа, умут этип айланасан. Шо асатаякъ чы шогъар таянгъан гьар кимни аясын тешип чыгъажакъ! Мисрини пачасы пиръавун оьзюне умут этегенлени барысына да шо кюйде эте. 22Эгер де сиз магъа: „Биз Раббибизге, бизин Аллагьыбызгъа умут этебиз“, – деп айта бусагъыз, Гьизкия бийикликлердеги Ону сыйлы ерлерин ва къурбан этеген ерлерин тайдырмадымы дагъы? Ол Ягьудиге де, Ерусалимге де: „Янгыз шу Ерусалимдеги къурбан этеген ерни алдында сужда къылыгъыз“, – деп айтды+.

23Гьасили, мени есим Ашшурну пачасы булан бир гьакъылгъа гел: мен сагъа эки минг ат берейим, тек сен олагъа минме шончакъы атлыны табып болармы экенсен? 24Гьатта мисрили асгерлик атарбалагъа да, атлылагъа да умут этсенг де, сен мени есимни къуллукъчуларындан инг де гиччи ёлбашчысына нечик къаршылыкъ билдирип болурсан? 25Раббибиз буюруп тюгюлмю дагъы мен бу ерни дагъытмакъ учун тербенгеним? Барып, шу уьлкени дагъытсын деп, магъа Раббибиз Оьзю айтды».

26Шо заман Гьилкияны уланы Эльяким, Шебна ва Ёагь аслу чагъыр тёгювчюге:

– Оьзюнгню къуллукъчуларынг булан арамча сёйлесене, биз шо тилни англайбыз чы. Сен бизин булан баруда токътагъан халкъ бар ерде ягьудиче сёйлеме, – дей.

27Тек аслу чагъыр тёгювчю булай дей:

– Мени есим мен шу сёзлени янгыз сизин есигизге де, сизге де айтсын деп йибергенми дагъы? Сизин йимик, оьзлени погъун да ашап, сийдигин де ичип туражакъ баруда токътагъан адамлагъа тюгюлмю дагъы айтсын деп йибергени?

28Аслу чагъыр тёгювчю, туруп йиберип, ягьудиче булай къычыра:

– Уллу пачаны, Ашшурну пачасыны сёзюне тынглагъыз! 29Пача булай айта: «Гьизкиягъа оьзюгюзню алдатма къоймагъыз. Ол сизин менден къутгъарып болмажакъ. 30„Раббибиз бизин къутгъармайлы къоймажакъ. Бу шагьар Ашшурну къолуна тюшмежек“, – деп айтагъан Гьизкияны сизин Раббибизге аркъатаяма мюкюр этмесин. 31Гьизкиягъа тынгламагъыз».

Ашшурну пачасы булай айта: «Мени булан ярашывлукъ да этип, мени ягъыма чыгъыгъыз. Шо заман сиз оьзюгюзню юзюм борлагъыздан, инжир тереклеригизден емиш ашажакъсыз ва оьзюгюзню къуюгъуздан сув ичежексиз+. 32Мен гелип, сизин оьзюгюзнюки йимик уьлкеге, будайны ва чагъырны уьлкесине, ашны ва юзюмлюклени уьлкесине, зайтун тереклени ва балны уьлкесине алып гетгенче, шолай болуп туражакъ. Оьлюмню тюгюл, яшавну сайлагъыз! Гьизкиягъа тынгламагъыз, неге тюгюл де: „Раббибиз бизин къутгъаражакъ“, – деп айта туруп, ол сизин адашдыра+. 33Оьзге халкъны къайсы буса да бир аллагьы оьзюню уьлкесин Ашшурну пачасындан къутгъардымы дагъы? 34Гьаматны ва Арпатны аллагьлары къайдадыр? Сепарвайымны, Гьенаны ва Ивваны аллагьлары къайдадыр? Бирев сама да Самиратны менден къутгъардымы+? 35Шо бары да уьлкелени аллагьларындан оьзюню уьлкесин менден къутгъарып болду? Рабби Ерусалимни менден нечик къутгъарып болажакъ?»+

36Халкъ пысып токътап тура, гьеч бир жавап къайтармай, неге тюгюл де пача: «Огъар жавап къайтармассыз», – деп буюргъан болгъан.

37Къаланы буйрукъчусу, Гьилкияны уланы Эльяким, языв ишлени юрютеген Шебна ва таварихчи, Асапны уланы Ёагь, йыртыкъ опуракълары да булан Гьизкияны ягъына гелип, огъар аслу чагъыр тёгювчю айтгъан сёзлени етишдире.

19

Ишая Ерусалимни къутгъарылыву гьакъында алданокъ билдире

(Ишая 37:1-8 )

19^1Гьизкия пача шо гьакъда эшитгенде, уьстюндеги опуракъларын йыртып ташлай, хапталар гие ва Раббибизни уьюне гире. 2Ол уьстлерине хапталар гийген къаланы буйрукъчусу Эльякимни, языв ишлер юрютеген Шебнаны ва оьр дин къуллукъчуланы Амосну уланы Ишая пайхаммарны ягъына йибере. 3Олар Гьизкиягъа булай дей:

– Гьизкия булай айта: «Бугюн балагьны, такъсырны ва къылыкъсызлыкъны гюню. Яш гьали-дагъы тувма тарыкъ йимик, айлы къатынны буса яшны тапмагъа гючю къалмагъан. 4Балики, Раббибиз, сени Аллагьынг, аслу чагъыр тёгювчюню бары да сёзлерин эшитер. Еси, Ашшурну пачасы ону гьар даим де бар Аллагьны мысгъыллама йиберген. Балики, Раббибиз, сени Аллагьынг, Оьзю эшитген сёзлери саялы ону такъсырлар. Гьали де сав къалып турагъанлар учун дуа эт чи»+.

5Гьизкия пача йибергенлер Ишаяны ягъына геле. 6Ишая олагъа:

– Есигизге булай айтыгъыз: «Раббибиз булай айта: „Сен эшитгенингден – Ашшур пачаны къуллукъчулары мени мысгъыллап айтгъан сёзлерден къоркъма. 7Мен огъар шолай ругьну йибережекмен чи, ол бир хабарны эшитгенде, оьзюню уьлкесине къайтма борчлу болуп къалажакъ. Шонда буса Мен ону йыгъып къояжакъман, ол къылычдан оьлюп гетежек“».

8Аслу чагъыр тёгювчю Ашшурну пачасы Лакишни къойгъанын эшитгенде, къайтып геле. Ол пача Либнаны къуршавгъа ала туруп таба.

Сингьарипни янгы къоркъутуву ва Гьизкияны дуасы

(Ишая 37:9-20 )

9Сингьарипге Кушну пачасы Тиргьака дав булан геле деген хабар етише. Шо заман ол вакиллерин Гьизкиягъа булай айтмакъ учун йибере:

10– Ягьудини пачасы Гьизкиягъа булай деп айтыгъыз: «„Ерусалим Ашшурну пачасына берилмежек“, – деп айтагъан Сен Оьзюне умут этеген Аллагьгъа оьзюнгню алдатма къойма. 11Ашшурну пачалары, бары да уьлкелени бютюнлей дагъытып, шолагъа этгенни гёрдюгюз чю. Оьзюнг сав къаларман деп эсинге гелеми? 12Мени ата-бабаларым къыргъан Гозанны, Гьарранны, Ресепни халкъларыны ва Телассарда болгъан Эденни халкъыны аллагьлары оланы къутгъардымы дагъы+? 13Гьаматны пачасы, Арпатны пачасы, Сепарвайым, Гьена неде Ивва шагьарланы пачалары гьали къайдадыр?»+

14Гьизкия вакиллер берген кагъызны охуп чыгъа. Шо заман ол Раббибизни уьюне бара ва шо кагъызны Ону алдында ачып сала. 15Гьизкия Раббибизге булай дуа эте:

– Гьей карубланы уьстюнде олтургъан Раббибиз, Исрайылны Аллагьы! Ер юзюндеги бары да пачалыкъланы уьстюндеги Аллагь янгыз Сенсендир. Кёкню де, ерни де яратгъан Сенсендир+. 16Раббим, къулакъ асып, эшит чи. Раббим, бир къара чы. Сингьарипни гьар даим де бар болгъан Аллагьны мысгъыллап айтгъан сёзлерин эшит чи+. 17Гертиси, Раббим, ашшурлу пачалар шо халкъланы, оланы уьлкелерин дагъытды, 18оланы аллагьларын отгъа ташлап болмагъандай этди. Неге тюгюл де, шолар аллагьлар тюгюл эди, инсанны къолу булан ясалгъан янгыз агъач ва таш эди. 19Гьали буса, Раббим, Аллагьыбыз, ер юзюндеги бары да пачалыкълар янгыз сен Раббибиз, Аллагьыбыз экенни билсин учун, ондан къутгъарсын деп ялбараман+.

Ишая Сингьарипни тюп болуву гьакъында алданокъ билдире

(Ишая 37:21-35 )

20Амосну уланы Ишая Гьизкиягъа булай айтып йибере:

– Раббибиз, Исрайылны Аллагьы: «Ашшурну пачасы Сингьарипге байлавлу сени дуангны эшитдим», – деп айта.

21Муна Раббибизни ону гьакъында айтгъан каламы:

– Сионну оьзюне эргиши ювукълукъ этмеген къызы[*],
сени гёрюп ярамай, сени уьстюнгден кюлей.

Ерусалимни къызы
сени артынгдан башын чайкъай.

22Сен кимни иришхат этдинг, кимни мысгъылладынг?

Сен кимге тавушунгну гётердинг,
оьктем гёзлерингни де кимге гётерип къарадынг?

Исрайылны Сыйлы Аллагьына!
23Оьзюнгню вакиллерингден таба
Пачабыз болгъан Раббибизни иришхат этдинг.
Сен булай айтдынг:
«Кёп асгерлик атарбаларым да булан
мен тавланы башларына,
Ливанны йыракъдагъы бетлерине миндим.
Мен шону оьтесиз бийик къарагъайларын,
шону инг тизив кипарислерин гесдим.
Мен шону лап да йыракъ ерлерине,
инг де тизив агъачлыкъларына етишдим+.
24Мен къуюлар къаздым,
ят топуракъланы сувун да ичдим.
Мен аякъларым булан таптап,
Мисрини бары да оьзенлерин къурутдум».
25Сен эшитмедингми дагъы?
Шону Мен тезден белгиледим,
эжжелден берли ойлашдым.
Гьали буса беклешдирилген шагьарланы
сагъа чёкген тёбелеге айландырма къоюп,
Мен шону яшавгъа чыгъардым.
26Шо шагьардагъылар гьалсыз болуп битген,
къоркъгъан, биябур болуп битген.
Олар авлакъдагъы оьсюмлюклердей,
йымышакъ яшыл яш бутакълардай,
къалкъыны уьстюнде чыгъып къалгъан,
оьсгенче де гююп къалгъан отдай+.
27Тек Мен сен къачан олтурагъанынгны,
къачан чыгъагъанынгны, къачан гирегенингни,

Магъа нечик къазапланагъанынгны да билемен+.

28Сени Магъа къаршы зор ачувунг саялы,
Мен эшитген хохабазлыгъынг саялы,
бурнунга Оьзюмню юзюгюмню тагъарман,
авзунга да Оьзюмню авузлугъумну саларман,
сени де гелген ёлунгдан къайтарарман.

29Бу сагъа бир муъжизат болуп токътажакъ, Гьизкия:

Бу йыл сиз оьзлюгюнден чыкъгъан оьсюмлюклерден,
гелеген йыл буса шолардан чыкъгъанларындан ашажакъсыз.

Тек уьчюнчю йыл ашлыкъ чачыгъыз, шону къайтарыгъыз,
юзюмлюклер орнатыгъыз, шоланы юзюмюн ашагъыз.

30Ягьудини къавумундан сав къалгъанлары
янгыдан тюпге тамур ташлар, оьрде буса емиш берер.

31Ерусалимден – артгъа къалгъанлары,

Сион тавдан да сав къалгъанлары чыгъажакъ.

Шоланы Къудратланы Раббисини къайратлылыгъы этежек.

32Шо саялы да Раббибиз Ашшур пачаны гьакъында булай айта:

– Ол бу шагьаргъа гирмежек,
мунда окъларын да атмажакъ.
Ол бу шагьаргъа къалкъаны булан гирмежек,

Къуршамакъ учун бугъар къаршы топуракъдан тёбе де этмежек+.

33Ол гелген ёлу булан къайтып гетежек,
ол бу шагьаргъа гирмежек, – деп билдире Раббибиз. –

34Мен Оьзюм учун, Мени къуллукъчум Давут учун
бу шагьарны якълажакъман, шону къутгъаражакъман.

Ашшурлуланы асгери тюп бола

(2 Тав 32:21; Ишая 37:36-38 )

35Тап шо гече Раббибизни малайиги чыгъып, ашшурлулар къонушгъан ерде юз сексен беш минг адамны оьлтюре. Артындагъы гюн эртен адамлар уянгъанда, бютюн айлана якъ толуп оьлю сюеклени гёре+. 36Шо заман Ашшурну пачасы Сингьарип къонушгъан еринден тайып гете. Ол уьюне де къайтып, Нинавада яшап къала+.

37Бир керен Сингьарип оьзюню аллагьы Нисрокну ибадатханасында сужда къылып турагъанда, уланлары Адрамелек ва Саресер ону къылыч булан оьлтюрюп, Арарат топурагъына багъып къачып гете. Ону уланы Асаргьаддон атасыны орнуна пача болуп олтура+.

20

Гьизкия бек авруй, сонг сав бола

(2 Тав 32:24; Ишая 38:1-8, 21-22 )

20^1Шо гюнлерде Гьизкия бек авруп, оьлмей аз къала. Амосну уланы Ишая пайхаммар, ону ягъына да гелип, булай дей:

– Раббибиз: «Оьзюнгню тухумунгну гьайын эт, неге тюгюл де сен оьле турасан, сав болмажакъсан», – деп айта.

2Гьизкия, тамгъа да бурулуп, Раббибизге булай дуа эте:

3– Гьей Раббим, Сени алдынгда мен нечик амин юрюп тургъанымны ва гьакъ юрекден Сен арив гёреген ишлени этип тургъанымны эсге ал чы!

Гьизкия яхшы кюйде йылап ала+.

4Ишая орта абзардан оьтюп чыкъгъанча, огъар Раббибизни булай каламы етише:

5– Къайтып барып, мени халкъымны башчысы Гьизкиягъа булай айт: «Раббибиз, сени ата-бабанг Давутну Аллагьы булай айта: Мен сени дуангны эшитдим, гёзьяшларынгны да гёрдюм. Мен сени сав этежекмен. Уьчюнчю гюн сен Мени ибадатханама барарсан+. 6Мен сени оьмюрюнге он беш йыл къошажакъман. Мен сени де, бу шагьарны да Ашшурну пачасындан къутгъаражакъман. Мен бу шагьарны Оьзюм учун да, Оьзюмню къуллукъчум Давут учун да якълажакъман»+.

7Ишая:

– Пачаны ярасына салмакъ учун инжирни янчып онгарыгъыз, – дей.

Къуллукъчулар, янчылгъан инжирни алып, пачаны ярасына сала, ол да сав болуп къала. 8Шо заман Гьизкия Ишаягъа:

– Раббибиз мени сав этип, уьчюнчю гюн мен Ону ибадатханасына баражакъны гёрсетеген не муъжизат бар? – деп сорай.

9Ишая булай жавап къайтара:

– Раббибиз Оьзю этген ваъданы кютежекни муъжизаты будур: он канзиге тюпге тюшген гёлентки къайтып он канзиге оьрге гётерилип болурму?

10– Гёленткиге он канзиге тюпге тюшме тынч, – дей Гьазакия. – Тюгюл, шо къайтып он канзиге оьрге гётерилсин.

11Ишая пайхаммар Раббибизни атын тутуп чакъырыв эте, Ол да гёленткини шо он канзиге артгъа сала. Гёлентки Агьазны канзилеринден тюше.

Гьизкияны гьакъылсыз иши

(Ишая 39:1-8 )

12Шо вакътиде Бабилни пачасы, Баладанны уланы Меродак-Баладан Гьизкиягъа кагъызлар да, савгъат да берип йибере, неге тюгюл де, ону авруйгъанын эшитген болгъан. 13Гьизкия вакиллени илиякълы кюйде къабул эте ва олагъа хазналарындагъы бары затны: гюмюшлени, алтынланы, ашгъа татыв береген затланы, къыйматлы майланы – савутлар салынагъан уьйню ва хазналарына салынып сакълангъан бары да затны гёрсете. Не къаласында, не бютюн пачалыгъында Гьизкия олагъа гёрсетмеген зат къалмай.

14Ишая пайхаммар, пачаны ягъына гелип:

– Шо адамлар не айта эди? Олар сени ягъынга къайдан гелген эди? – деп сорай.

– Йыракъдагъы уьлкеден, – деп жавап бере Гьизкия. – Олар Бабилден гелген эди.

15Пайхаммар:

– Сени къалангда олар не гёрдю? – деп сорай.

– Къаламда олар бары затны гёрдю, – деп жавап бере Гьизкия. – Хазналарымда не бар буса, мен шоланы барын да олагъа гёрсетдим.

16Шо заман Ишая Гьизкиягъа булай дей:

– Раббибизни каламына тынгла: 17«Сени къалангдагъы ва бугюнлер болгъанча сени ата-бабаларынг жыйып тургъан бары да байлыкъ Бабилге ташылажакъ гюн етмей къалмажакъ. Бир зат да къалмажакъ, – дей Раббибиз. –+
18Сенден туважакъ сени къанынг, жанынг болгъан бир-бир наслуларынгны буса, алып гетип, Бабилни пачасыны къаласында къуллукъ этмек учун бичилген эргишилеге айландыражакъ»+.

19– Раббибизни сен етишдирген каламы яхшы, – деп жавап бере Гьизкия ва: «Мени савумда парахатлыкъ да, аманлыкъ да болса, таманлыкъ этежек», – дей.

Гьизкияны оьлюмю

(2 Тав 32:32-33 )

20Гьизкияны гьакимлигини вакътисиндеги оьзге агьвалатланы ва ол этип гетген бары да ишлени, ол этген кёлню, шагьаргъа тартгъан сув быргъыланы гьакъында айтсакъ, шолар «Ягьудини пачаларыны таварих китабында» язылып бар.

21Гьизкия оьзюню ата-бабаларыны ягъына гёчюп парахат бола. Ону уланы Манасса атасыны орнуна пача болуп олтура.

21

Манасса Ягьудини пачасы болуп олтура

(2 Тав 33:1-10, 18-20 )

21^1Манасса пача болуп олтургъанда, огъар он эки йыл бола болгъан. Ол Ерусалимде элли беш йыл гьакимлик эте. Ону анасыны аты Гьепси-Багь болгъан. 2Манасса, Раббибиз исрайыллыланы ягъындан къувалагъан халкъланы жиргенч адатларына гёре юрюй туруп, Ону алдында яманлыкъ эте. 3Ол атасы Гьизкия бузгъан бийикликлердеги сыйлы ерлени янгыдан къура, Баалгъа къурбан этеген ерлени тургъуза ва Исрайылны пачасы Агьап пачадан уьлгю алып, Ашераны багъанасын эте. Манасса кёклердеги асгерге сужда къыла ва шолагъа къуллукъ этип юрюй+. 4Ол Раббибизни ибадатханасында къурбан этеген ерлер къура. Шо гьакъда Раббибиз: «Ерусалимде Мени макътавлугъум болуп туражакъ», – деп айтгъан+. 5Раббибизни ибадатханасыны эки де абзарында Манасса кёклердеги асгерге къурбан этеген ерлер къура+. 6Ол уланын яллатып къурбан эте, пал сала, сигьручулукъ эте, оьлгенлени ругьларын чакъырагъанлар ва сигьручулар булан сёйлей. Раббибизни къазапландыра туруп, Манасса Ону алдында кёп яманлыкъ этип тура+.

7Ол, Ашерагъа накъышлап этилген багъананы алып, шону ибадатханагъа сала. Шо ибадатхананы гьакъында Раббибиз Давутгъа ва ону уланы Сулеймангъа булай деп айтгъан: «Мен шу ибадатханада ва Исрайылны бары да къавумларыны арасындан сайлап алгъан Ерусалимде гьар даимге Оьзюмню макътавлугъумну ерлешдирежекмен. 8Эгер де исрайыллылар Мени бары да буйрукъларымны ва къуллукъчум Муса берген Къанунну кютюп турса, энниден сонг да Мен оланы ата-бабаларына берген топурагъындан чыкъма къоймажакъман»+.

9Тек халкъ тынгламай. Манасса оланы тюз ёлдан тайышдыра. Олар Раббибиз исрайыллыланы алдында къыргъан халкълардан да артыкъ яманлыкъ этип юрюй. 10Раббибиз Оьзюню къуллукъчулары болгъан пайхаммарлардан таба булай айтгъан:

11– Ягьудини пачасы Манасса жиргенч гюнагьлар этди. Ол оьзюню алдындагъы аморлулардан да кёп яманлыкъ этди. Аморлулар оьзлени ялгъан аллагьлары булан Ягьудини гюнагьгъа багъып тартды+. 12Шо саялы да Раббибиз, Исрайылны Аллагьы, булай айта: «Мен Ерусалимге де, Ягьудиге де шолай балагь гелтирежекмен чи, гьатта шо балагьны гьакъында эшитгенлени къулакълары зангырып туражакъ+. 13Мен Самиратгъа оьлчеген такъсырны Ерусалимге де, Агьапны тухумуна да оьлчежекмен. Оьзюнден аш ашап битген савутну нечик сыйпап, айландырып сала буса, шо кюйде Мен де Ерусалимни сыйпап чыгъажакъман+. 14Мен, еслигимни гери уруп, шону душманны къолуна бережекмен. Бары да душманлар варислеримден чыгъарып алып, оланы талап туражакъ, 15неге тюгюл де олар Мени алдымда яманлыкъ этип юрюдюлер ва оьзлени ата-бабалары Мисриден чыкъгъан гюнден тутуп, бугюнлеге ерли Мени къазапландырып турду».

16Манасса айыпсызланы шончакъы да къанын тёге чи, гьатта Ерусалимни бир ягъасындан бириси ягъасына ерли толтуруп къоя. Ондан къайры да, ол ягьудилилер Раббибизни алдында яманлыкъ этип турсун деп, оланы гюнагьгъа тарта+.

17Манассаны гьакимлигини вакътисиндеги оьзге агьвалатланы ва ол этип гетген бары да ишлени, ол этген гюнагь ишлени гьакъында айтсакъ, шолар «Ягьудини пачаларыны таварих китабында» язылып бар. 18Манасса оьзюню ата-бабаларыны ягъына гёчюп парахат бола. Ону оьзюню къаласында, Узза деген бавда гёмелер. Манассаны уланы Амон атасыны орнуна пача болуп олтура+.

Амон Ягьудини пачасы болуп олтура

(2 Тав 33:21-25 )

19Амон пача болуп олтургъанда, огъар йигирма эки йыл бола болгъан. Ол Ерусалимде эки йыл гьакимлик эте. Амонну анасыны аты Мешуллемет болгъан. Ол Ётбадан чыкъгъан Гьарусну къызы болгъан. 20Атасы Манасса йимик, Амон да Раббибизни алдында яманлыкъ этип юрюй. 21Амон атасыны бары да ёллары булан юрюй, атасы къуллукъ этген ялгъан аллагьлагъа къуллукъ эте ва шолагъа сужда къыла+. 22Ол Раббибизге, оьзюню ата-бабаларыны Аллагьына арт бере, Раббибизни ёлу булан юрюмей.

23Амонну айланасындагъылар, огъар къаршы тилбирчилик этип, ону оьзюню къаласында оьлтюре. 24Тек уьлкени халкъы Амон пачагъа къаршы тилбирчиликде ортакъчылыкъ этгенлени барысын да къырып битдире ва ону орнуна уланы Ёшияны пача этип сала.

25Амон этип гетген оьзге ишлени гьакъында айтсакъ, шолар «Ягьудини пачаларыны таварих китабында» язылып бар. 26Ону Узза деген бавда оьзюню къабурунда гёмелер. Амонну уланы Ёшия атасыны орнуна пача болуп олтура+.

22

Ёшия Ягьудини пачасы болуп олтура

(2 Тав 34:1-2, 8-13 )

22^1Ёшия пача болуп олтургъанда, огъар сегиз йыл бола болгъан. Ол Ерусалимде отуз бир йыл гьакимлик эте. Ёшияны анасыны аты Едида болгъан. Ол Боскатдан чыкъгъан Адаяны къызы болгъан. 2Ёшия Раббибизни алдында тюз болагъан ишлени этип юрюй. Не онггъа, не солгъа тайышмайлы, ол ата-бабасы Давутну ёллары булан юрюп тура+. 3Оьзюню гьакимлигини он сегизинчи йылында Ёшия пача Мешулламны уланыны уланын, Асалияны уланын, языв ишлер юрютеген Шапанны Раббибизни ибадатханасына булай айтып йибере:

4– Баш дин къуллукъчу Гьилкияны ягъына барарсан. Ол, къапучулар халкъдан жыйып, Раббибизни ибадатханасына гелтирген акъчаны санап чыкъсын+. 5Шо акъчаны ибадатханада юрюлеген ишлеге къарамакъ учун белгиленип салынгъан адамлагъа берсин. Олар буса Раббибизни ибадатханасын янгыртагъан ишчилеге – 6агъач усталагъа, къурувчулагъа ва таш чабагъанлагъа тёлесин. Ибадатхананы янгыдан къурмакъ учун, олар дагъы да агъач, чабылгъан таш алсын. 7Инанып берилген акъча саялы олардан гьисап алма тарыкъ тюгюл, неге тюгюл де олар намуслу кюйде иш гёре+.

Ибадатханада Къанунну китабы табыла

(2 Тав 34:14-28 )

8Баш дин къуллукъчу Гьилкия языв ишлер юрютеген Шапангъа:

– Мен Раббибизни ибадатханасында Къанунну китабын тапдым, – дей.

Ол китапны языв ишлени юрютеген Шапангъа бере, ол да шону охуп чыгъа+. 9Шондан сонг Шапан, пачаны ягъына гелип:

– Сени къуллукъчуларынг Раббибизни уьюнде табылгъан акъчаны алып, шону ишчилени тергейгенлеге де, ишчилеге де берди, – деп билдире.

10Сонг языв ишлени юрютеген Шапан пачагъа:

– Дин къуллукъчу Гьилкия магъа бир китап берди, – дей.

Шапан пачаны алдында шо китапны охума гирише.

11Къанунну китабындагъы сёзлени эшитип, пача уьстюндеги опуракъларын йыртып пара-пара эте. 12Ол дин къуллукъчу Гьилкиягъа, Шапанны уланы Агьикамгъа, Микайны уланы Акборгъа, языв ишлени юрютеген Шапангъа ва пачаны къуллукъчусу Асаягъа булай буюра:

13– Барып, шо табылгъан китапда магъа, халкъыма, бютюн Ягьудиге байлавлу не язылгъанны Раббибизден сорап къарагъыз. Ата-бабаларыбыз шо китапдагъы сёзлеге тынгламагъаны саялы, Раббибизни бизге тюшген къазапланыву зордур. Олар бизге шо китап гёрсетеген кюйде юрюмеген+.

14Дин къуллукъчу Гьилкия, Агьикам, Акбор, Шапан ва Асая гележекде болагъан ишлени алданокъ билдиреген Гьулданы ягъына бара. Гьулда Тикваны уланы, опуракъланы сакълавчусу, Гьаргьасны уланыны уланы Шаллумну къатыны болгъан. Ол Ерусалимни Экинчи бёлюгюнде яшай болгъан+. 15Гьулда олагъа булай дей:

– Раббибиз, Исрайылны Аллагьы булай айта: «Сизин Мени ягъыма йиберген адамгъа булай айтыгъыз: 16„Раббибиз булай айта: Ягьудини пачасы охугъан китапда язылгъаны йимик, Мен шо ерге ва шонда турагъанлагъа балагь гелтирежекмен. 17Олар Магъа арт берип, башгъа аллагьлагъа яллатып арив ийислер чыгъаргъаны саялы, къоллары этген бары да ишлери булан Мени къазапландыргъаны саялы, шо ерде Мени къазапланывум ялындай чыгъып, сёнмейли къалажакъ“+. 18Раббибизге сорап къарагъыз деп, сизин йиберген Ягьудини пачасына булай айтыгъыз: „Сен эшитген сёзлеге байлавлу Раббибиз, Исрайылны Аллагьы, булай айта: 19Мен шу ерге ва шунда яшайгъанлагъа дагъылывну ва налатны гёрме буюргъанны айтгъанымны эшитип, сени юрегинг йымышады, Раббибизни алдында оьзюнгню ювашдырдынг, опуракъларынгны йыртып пара-пара этдинг ва алдымда йыладынг, Мен де сени эшитдим, – деп билдире Раббибиз. –+
20Шо саялы да Мен сагъа парахатлыкъда ата-бабаларынгны ягъына гёчме, сени гёмме имканлыкъ бережекмен. Мен шу ерге гелтирежек бары да балагьны сени гёзлеринг гёрмежек“».

Олар Гьулда берген жавапны пачагъа етишдирелер+.

23

Ёшия адамланы Аллагь булангъы разилешивюн янгырта

(2 Тав 34:3-7, 29-33 )

23^1Шо заман пача Ягьудини ва Ерусалимни тамазаларын жыя. 2Ол Ягьудини халкъы, Ерусалимде турагъанлар, дин къуллукъчулар ва пайхаммарлар булан – гиччиден тутуп, уллугъа ерли бютюн халкъ булан Раббибизни ибадатханасына бара. Пача олагъа Раббибизни ибадатханасында тапгъан разилешивню китабындагъы бары да калималаны къычырып охуй+. 3Багъананы къырыйында да токътап, ол Раббибизни алдында разилешивню бегете. Пача Раббибизни ёлу булан юрюме, Ону буйрукъларын, гёрсетивлерин, токъташдырывларын гьакъ юрекден, къаны-жаны булан кютме, шо китапда язылгъан разилешивню каламларына гёре юрюме ваъда эте. Бары халкъ шо разилешивню къабул эте+.

4Пача дин къуллукъчу Гьилкиягъа, чыны гиччи дин къуллукъчулагъа ва къапучулагъа Раббибизни ибадатханасындан Баалгъа, Ашерагъа ва кёклердеги асгерге этилген бары да затны тайдырма буюра. Пача, шоланы Ерусалимден тышда Кидрон къолну авлакъларында яллатып, кюлюн Бет-Элге элте+. 5Ол ялгъан аллагьлар, оьлюлени ругьлары булан сёйлейгенлени тайдыра. Оланы Ягьудини пачалары бийикликлердеги сыйлы ерлерде, Ягьудидеги ва Ерусалимни айланасындагъы шагьарларда яллатып арив ийислер чыгъарма салгъан болгъан. Олар Баалгъа, гюнешге, айгъа, уьлкерлеге ва кёклердеги асгерге яллатып арив ийислер чыгъара болгъан+. 6Пача Раббибизни ибадатханасындан Ашераны багъанасын Кидрон къолуна чыгъарып яллата. Ол шо багъананы кюлге айландырып, ортакъ къабурларда чачып къоя+. 7Пача дагъы да Раббибизни ибадатханасыны къырыйындагъы уьйлени буза. Шо уьйлерде ибадатхананы пасат юрюйген эргишилери ва Ашерагъа опуракъ тигеген къатынгишилер тура болгъан+.

8Ёшия, бары да дин къуллукъчуланы Ягьудини шагьарларындан чыгъара. Ол дин къуллукъчулар Гебадан тутуп Беершебагъа ерлиги бийикликлердеги яллатып арив ийислер чыгъарагъан сыйлы ерлени хорлай. Ёшия къапуну къырыйындагъы – шагьарны къапусундан сол якъда шагьарны башчысы Исаны къапусундан гиреген ердеги бийикликлердеги сыйлы ерлени буза. 9Бийикликлердеги сыйлы ерлердеги дин къуллукъчулар Раббибизни Ерусалимдеги къурбан этеген еринде къуллукъ этмесе де, оьзлени ёлдашлары болгъан дин къуллукъчулар булан маясыз экмеклер ашай болгъан.

10Ёшия бирев де уланларын ва къызларын яллатып Молокгъа къурбан этип болмасын учун, Бен-Гинном деген къолдагъы Топетни къурбан этеген ерин хорлай+. 11Ол Раббибизни ибадатханасына гиреген ерде салынгъан атланы тайдыра. Ягьудини пачалары шоланы гюнешге багъышлап салгъан болгъан. Шо атлар абзарда, Натан-Мелек деген бичилген эргишини ятагъан ерине ювукъдагъы топуракъда салынгъан болгъан. Сонг Ёшия гюнешге багъышланып салынгъан асгерлик атарбаланы яллата.

12Ол Агьазны оьрдеги уьюню къалкъысында Ягьудини пачалары орнатгъан къурбан этеген ерлени ва Манасса Раббибизни ибадатханасыны эки абзарында къургъан къурбан этеген ерлени буза. Ёшия оланы шондан тайдыра, уватып, хум-хуват этип, Кидрон къолгъа элтип ташлай+. 13Пача дагъы да Ерусалимден гюнтувушгъа багъып, Оьлюмню тавундан къыблагъа багъып бийикликлердеги сыйлы ерлени хорлай. Шоланы Исрайылны пачасы Сулейман сайданлыланы жиргенч аллагьы Астарта, муаплыланы жиргенч аллагьы Кемош ва аммунлуланы жиргенч аллагьы Милком учун къургъан болгъан+. 14Ёшия сыйлы ташланы уватып хум-хуват эте, Ашераны багъанасын гесе ва шолар болгъан ерлени адамланы сюеклери булан яба+.

15Ол Бет-Элдеги къурбан этеген ерни, Исрайылны гюнагьгъа тартгъан Набатны уланы Еробоам бийикликде къургъан сыйлы ерни, гьатта шо къурбан этеген ерни ва сыйлы ерни экисин де буза. Ёшия, сыйлы ерни яллатып, шону кюлге айландырып къоя. Ашераны багъанасын да яллата+. 16Шондан сонг ол айланасына къарап, тёбени бетинде къабурланы гёре. Ёшия, къабурлардан сюеклени чыгъарып, къурбан этеген ерни хорламакъ учун шоланы яллатма буюра. Бу ишлер Аллагь Оьзю йиберген адамдан таба айтгъан каламгъа гёре яшавгъа чыгъа. Аллагь йиберген адам бу ишлени болажагъын алданокъ билдирген болгъан+.

17Пача:

– Шу мен гёреген сынташ кимникидир? – деп сорай.

Шагьарны халкъы:

– Бу Ягьудиден гелген Аллагь йиберген адамны къабуру. Ол Бет-Элдеги къурбан этеген ерге сен этген ишни алданокъ билдирген эди, – дей+.

18– Ол рагьат ятып турсун, – дей пача. – Бирев де ону сюеклерин хозгъамасын.

Шагьарны халкъы ону ва Самиратдан гелген пайхаммарны сюеклерине тиймейлер.

19Ёшия дагъы да Самиратны шагьарларындагъы бийикликлердеги бары да сыйлы ерлени буза. Раббибизни къазапландыра туруп, шоланы Исрайылны пачалары тургъузгъан болгъан. Ол шолагъа да Бет-Элде этгенин эте. 20Ёшия шо сыйлы ерлерде де туруп, ялгъан аллагьлар, оьлгенлени ругьлары булан сёйлейгенлени барын да къурбан этеген ерлерде чанчып оьлтюре ва шонда оланы сюеклерин яллата. Шондан сонг ол Ерусалимге къайтып геле+.

Пасханы янгыдан башланыву

(2 Тав 35:1, 18-19 )

21Пача халкъгъа:

– Разилешивню китабында язылгъаны йимик, Раббибизге, сизин Аллагьыгъызгъа, багъышлап Пасханы байрамын оьтгеригиз, – деп буюра+.

22Исрайылгъа башчылыкъ этген дуванчыланы девюрюнден берли Исрайылны пачаларыны ва Ягьудини пачаларыны заманында булай Пасха оьтгерилмеген. 23Тек Ёшия пачаны гьакимлигини он сегизинчи йылында Ерусалимде Раббибизге багъышлангъан Пасха оьтгериле.

Ёшияны гьакимлигини гьакъында

24Ёшия дагъы да оьлюлени ругьлары булан сёйлейгенлени, палчыланы, Ягьудиде ва Ерусалимде табылгъан уьй аллагьланы ва оьзге жиргенч затланы дагъыта. Ол бу ишлени барын да Къанунну талапларын кютмек учун эте. Шо талаплар буса дин къуллукъчу Гьилкия Раббибизни уьюнде тапгъан китапда язылып болгъан+. 25Не Ёшиядан алда, не ондан сонг, огъар ошап, ону йимик къаны-жаны, бары гючю булан, Мусаны бютюн Къанунуна гёре, Раббибизни атын тутуп сёйлейгени болмагъан+.

26Буса да Раббибиз Ягьудиге къабунгъан Оьзюню зор къазапланывун гери урмай. Раббибизни шо къазапланыву Манасса этген бары да ишлер булан байлавлу болгъан+. 27Раббибиз булай айта:

– Исрайылны Оьзюмден ари салгъаным йимик, Мен Ягьудини де ари саларман. Мен сайлагъан бу Ерусалим шагьарны ва Мен оьзюню гьакъында: «Мунда Мени макътавлугъум болажакъ», – деп айтгъан ибадатхананы гери уражакъман+.

Ёшияны оьлюмю

(2 Тав 35:20–36:1 )

28Ёшияны гьакимлигини вакътисиндеги оьзге агьвалатланы ва ол этип гетген ишлени гьакъында айтсакъ, шолар «Ягьудини пачаларыны таварих китабында» язылып бар.

29Ёшияны гьакимлигини вакътисинде Мисрини пачасы пиръавун Неко Ашшурну пачасына кёмекге деп Фират оьзенге багъып бара. Ёшия пача ону булан ябушма чыгъа. Тек Ёшиягъа Мегиддода къаршылашгъан Неко ону оьлтюрюп къоя. 30Ёшияны къуллукъчулары, ону сюегин асгерлик атарбагъа да салып, Мегиддодан Ерусалимге гелтире ва ону шондагъы къабурунда гёме. Уьлкени халкъы буса, Ёшияны уланы Юагьазны алып, башына май сюрте ва атасыны орнуна пача этип сала+.

Юагьаз Ягьудини пачасы болуп олтура

(2 Тав 36:2-4 )

31Юагьаз пача болуп олтургъанда, огъар йигирма уьч йыл болгъан. Ол Ерусалимде уьч ай гьакимлик эте. Ону анасыны аты Гьамутал, ол Ирмияны къызы болгъан. Гьамутал Либнадан чыкъгъан болгъан+. 32Юагьаз, оьзюню ата-бабаларына ошап, Раббибизни алдында яманлыкъ этип юрюй.

33Юагьаз Ерусалимде дагъы гьакимлик этмесин деп, пиръавун Неко ону Гьамат деген топуракъны Рибла деген шагьарында бугъавлап къоя. Неко Ягьудиге юз талант гюмюшден ва бир талант[*] алтындан ясакъ сала+. 34Пиръавун Ёшияны уланы Эльякимни атасыны орнуна пача этип сала ва атын Ёякъим деген атгъа алышдыра. Юагьазны буса ол Мисриге алып гете. Юагьаз шонда оьле+. 35Ёякъим Некогъа ол талап этген чакъы гюмюшню ва алтынны тёлей. Шо мурат булан ол уьлкесине ясакъ сала ва уьлкесини халкъындан, гьар кимни мюлкюн гьисапгъа да алып, гюмюш ва алтын чыгъарып ала.

Ёякъим Ягьудини пачасы болуп олтура

(2 Тав 36:5-8 )

36Ёякъим пача болуп олтургъанда, огъар йигирма беш йыл болгъан. Ол Ерусалимде он бир йыл гьакимлик эте. Ёякъимни анасыны аты Зебудда болгъан. Зебудда Румадан чыкъгъан Педаяны къызы болгъан. 37Ёякъим, бары этеген ишлеринде ата-бабаларына ошап, Раббибизни алдында яманлыкъ этип юрюй.

24

24^1Ёякъимни гьакимлигини вакътисинде Ягьудиге Бабилни пачасы Набугьодоносор чапгъын эте. Ёякъим уьч йылгъа ону табилигине тюше. Тек сонг, гьёкюнюп, Набугьодоносоргъа къаршы башгётере. 2Раббибиз Бабилден, Арамдан, Муапдан ва Аммундан огъар талавурчуланы йиберип тура. Оьзюню къуллукъчулары пайхаммарлардан таба айтгъан каламына гёре, Раббибиз оланы Ягьудини дагъытмакъ учун йибере+. 3-4Озокъда, Ягьудиге болгъан бары да бу ишлер Раббибизни буйругъуна гёре бола. Раббибиз бу ишлени Манассаны гюнагьлары, ол этип гетген бары да ишлери ва шолай да ол негьакъ тёкген къан саялы ягьудилилени Оьзюнден ари салмакъ учун эте. Манасса Ерусалимни негьакъ тёгюлген къандан толтуруп къойгъан эди чи дагъы. Раббибиз буса шону гечме сюймеген+.

5Ёякъимни гьакимлигини вакътисиндеги оьзге агьвалатлар ва ол этип гетген ишлер «Ягьудини пачаларыны таварих китабында» язылып бар. 6Ёякъим ата-бабаларыны ягъына гёчюп парахат бола. Ёякъимни уланы Ёякин атасыны орнуна пача болуп олтура.

7Мисрини пачасы дагъы оьзюню уьлкесинден чыкъмай, неге тюгюл де Бабилни пачасы Мисрини ташгъынындан тутуп, Фират оьзенге ерли ону бары да топуракъларын елей.

Ёякинни есир этив

(2 Тав 36:9-10 )

8Ёякин пача болуп олтургъанда, огъар он сегиз йыл болгъан. Ол Ерусалимде уьч ай гьакимлик эте. Ёякинни анасыны аты Негьушта болгъан. Негьушта Ерусалимден чыкъгъан Элнатанны къызы болгъан. 9Бары этеген ишлеринде атасына ошап, Ёякин Раббибизни алдында яманлыкъ этип юрюй.

10Шо заман Бабилни пачасы Набугьодоносорну асгербашчылары, Ерусалимге тербенип шону къамавгъа ала. 11Асгербашчылар Ерусалимни къамавгъа алагъанда, оьзю Набугьодоносор шагьаргъа ювукълаша. 12Ягьудини пачасы Ёякин анасы, ювукълары, асгербашчылары, нёкерлери булан огъар къолгъа бара. Оьзюню гьакимлигини сегизинчи йылында Бабилни пачасы Ёякинни есирликге ала+. 13Раббибиз де айтгъаны йимик, Набугьодоносор Раббибизни ибадатханасындан ва пачаны къаласындан бары да хазналаны чыгъарып ала. Ол Исрайылны пачасы Сулейман Раббибизни ибадатханасы учун этген бары да алтын савут-сабаны гесек-гесегин чыгъарып къоя+. 14Набугьодоносор Ерусалимдегилени барын да – бары да асгербашчыланы ва асгерчилени, бары да ишчилени ва темир усталаны – умуми санаву он минг адамны есир этип алып гете. Уьлкеде янгыз ярлы халкъны къоя.

15Набугьодоносор Ёякинни Бабилге есир этип алып гете. Ол Ерусалимден пачаны анасын, ону къатынларын, бичилген эргишилерин ва уьлкени гёрмекли адамларын Бабилге алып гете+. 16Набугьодоносор дагъы да Бабилге гючлю ва давгъа гьап-гьазир етти минг асгерчиси булангъы бютюн асгерни, минглер булан ишчилени ва темир усталаны гелтире. 17Ол Ёякинни агъаву Маттанияны ону орнуна пача этип сала ва атын Сидкия деген атгъа алышдыра+.

Сидкия Ягьудини пачасы болуп олтура

(2 Тав 36:11-14; Ирмия 52:1-3 )

18Сидкия пача болуп олтургъанда, огъар йигирма бир йыл болгъан. Ол Ерусалимде он бир йыл гьакимлик эте. Ону анасыны аты Гьамутал болгъан. Гьамутал Либнадан чыкъгъан Ирмияны къызы болгъан+. 19Сидкия, бары этеген ишинде атасы Ёакъимге ошап, Раббибизни алдында яманлыкъ этип юрюй. 20Ерусалимлилер ва ягьудилилер Раббибизни шолай къазапландыра чы, Ол гьатта оланы Оьзюню ягъындан къувалап тайдыра. Сидкия Бабилни пачасына къаршы баш гётере.

25

Ерусалимни тюп болуву

(2 Тав 36:15-20; Ирмия 39:1-10; 52:4-27 )

25^1Сидкияны гьакимлигини тогъузунчу йылында, онунчу айны онунчу гюнюнде Бабилни пачасы Набугьодоносор асгери де булан Ерусалимге багъып тербене. Ол Ерусалимни айланасы булан къонушуп токътай ва шагьарны къамав къурулушлар булан къуршавгъа ала+. 2Шагьар Сидкияны гьакимлигини он биринчи йылы болгъунча къамавгъа алынгъан кюйде къалып тура.

3Дёртюнчю айны тогъузунчу гюнюнде шагьарда ачлыкъ гючлене, халкъны ашама ашы къалмай. 4Шо заман шагьарны барусунда тешик этиле ва пача асгери де булан шондан таба къача. Бабиллилер, пачаны бавуну къырыйындагъы эки баруну арасындан чыгъып, шагьарны къуршап алгъан буса да, олар шагьардан гече чыгъып гете ва Урдун къолгъа багъып тербене. 5Тек бабиллилени асгери пачаны артындан чыгъа ва Еригьонну къырыйындагъы тюзлюклерде ону артындан ете. Бары асгер, Сидкия пачаны да яп-янгыз къоюп, чачылып гете, 6ону буса туталар. Сидкияны Риблагъа Бабилни пачасыны ягъына гелтирелер ва шонда огъар гьукму чыгъарыла+. 7Сидкияны уланларын чанчып оьлтюрелер. Сонг ону гёзлерин де чыгъарып, багъыр бугъавлар да булан бугъавлап, Бабилге элтелер+.

8Бабилни пачасы Набугьодоносорну гьакимлигини он тогъузунчу йылыны бешинчи айыны еттинчи гюнюнде Бабилни пачасыны къуллукъчусу, пачаны якълавчуларыны башчысы Небузарадан Ерусалимге геле. 9Ол Раббибизни уьюне, пачаны къаласына ва Ерусалимдеги бары да уьйлеге от сала. Ол бары да агьамиятлы биналагъа от сала+. 10Пачаны Небузарадан башчылыкъ этеген бабиллилени асгери буса Ерусалимни айланасындагъы бары да баруланы буза. 11Небузарадан Ерусалимде къалгъан адамлар булан бирче оьзге халкъны да, Бабилни пачасыны ягъына къачып чыкъгъанланы да есир этип алып гете. 12Тек пачаны якълавчуларыны башчысы, юзюмлюклерде ва авлакъларда ишлеп болсун деп, уьлкени халкъындан бир-бир ярлыларына тиймей.

13Бабиллилер, Раббибизни ибадатханасындагъы багъыр багъаналаны, ер-ерге алып юрюйген тиревлени, багъыр денгизни уватып, багъырны Бабилге элте+. 14Олар дагъы да ибадатханада къуллукъ этегенде пайдаландырылагъан чараланы, беллени, мелтелени гесмек учунгъу къайчыланы, бошгъапланы ва бары да багъыр савут-сабаны чыгъарып ала+. 15Пачаны якълавчуларыны башчысы дагъы да таза алтындан ва гюмюшден этилген бары да затны – яллатып арив ийислер чыгъармакъ учун ва сув себелемек учун пайдаландырылагъан сукараланы – алып гете.

16Сулейман Раббибизни ибадатханасы учун этдирген эки багъанадан, денгизден, ер-ерге алып юрюйген тиревлерден чыкъгъан багъырлар чекме болагъанындан эсе артыкъ болуп чыгъа+. 17Гьар багъананы бийиклиги он сегиз тирсек[*] геле болгъан. Багъананы багъыр тажыны бийиклиги уьч тирсек[*] геле болгъан. Таж дёгерек айланып багъыр тор ва нар терекни багъыр емишлери булан безендирилген болгъан. Темир тору булангъы бириси багъана да тап шо кюйде болгъан+.

18Пачаны якълавчуларыны башчысы Серая деген баш дин къуллукъчуну, Сопония деген ондан сонггъу экинчи дин къуллукъчуну ва уьч къапучуну есирликге ала. 19Шагьарда къалып турагъанлардан ол асгерчилеге башчылыкъ этеген бичилген бир эргишини ва пачаны беш ойчусун ала. Пачаны якълавчуларыны башчысы асгерде языв ишлер юрютеген аслу адамны есирликге ала. Шо адам уьлкени халкъын асгерге яза болгъан. Ол дагъы да языв ишлени юрютеген шо адамны шагьарда табылгъан алтмыш адамын есирликге ала. 20Пачаны якълавчуларыны башчысы Небузарадан, оланы барын да алып, Риблагъа Бабилни пачасыны ягъына элте. 21Гьамат топурагъындагъы Риблада Бабилни пачасы олагъа оьлюм жаза берме буйрукъ бере. Ягьудилилер оьзлени топурагъындан шолай чыгъарыла.

Гедалияны оьлтюрюв

(Ирмия 40:7-9; 41:1-3 )

22Бабилни пачасы Набугьодоносор Шапанны уланыны уланы, Агьикамны уланы Гедалияны оьзю Ягьудиде къойгъан халкъны башчысы этип сала+. 23Бары да асгербашчылар ва оланы адамлары Бабилни пачасы Гедалияны башчы этип салгъанны эшитгенде, Миспагъа ону ягъына геле. Гелгенлер Нетанияны уланы Исмайыл, Карегьны уланы Ёгьанан, Нетопадан чыкъгъан Тангьуметни уланы Серая, маакалыны уланы Язания ва оланы адамлары болгъан. 24Гедалия олагъа оьзлени де, оланы адамларын да енгежекге ант эте.

– Бабиллилени гёрмеклилеринден къоркъмагъыз, – дей ол. – Уьлкеде ерлешерсиз, Бабилни пачасына къуллукъ этерсиз, бары зат яхшы болажакъ.

25Тек еттинчи айда Элишаманы уланыны уланы, Нетанияны уланы Исмайыл, он адамы да булан гелип, Гедалияны, Миспада ону булангъы ягьудилилени ва бабиллилени оьлтюре. Исмайыл пачаны тухумундан болгъан. 26Шондан сонг бютюн халкъ, гиччи ва уллу чынлары булангъылар, гьалдейлилерден къоркъуп, асгербашчылары да булан Мисриге къачып чыгъа.

Ёякинни азат этив

(Ирмия 52:31-34 )

27Ягьудини пачасы Ёякин есирликге тюшюп отуз еттинчи йыл Эбил-Меродак Бабилни пачасы болуп олтура. Ол Ягьудини пачасы Ёякинни он экинчи айны йигирма еттинчи гюнюнде зиндандан чыгъара+. 28Эбил-Меродак Ёякин булан достуна йимик сёйлей. Ол Ёякинни ону булан Бабилде болгъан бары да пачалардан оьр сала. 29Ёякин оьзюню зинданда гийген опуракъларын алышдыра ва къалгъан оьмюрюню ичинде пачаны тепсисинде олтуруп ашай. 30Гьар гюн сайын пача даим ону яшавлукъ этмек учун тарыкълы болагъан затлар булан таъмин этип тура.

* 3:11Ол Ильясны къуллукъчусу эди – тувра «Ол Ильясгъа жувунмакъ учун сув тёге болгъан» деп айтылгъан. Демек, Альяса Ильясны инг ювукъ къуллукъчусу болгъан.

* 5:5Он талант – 340 килогъа ювукъ.

* 5:5Алты минг шекел – 70 килогъа ювукъ.

* 5:18Риммон – арамлыланы кёк кёкюрев аллагьы.

* 5:22Бир талант гюмюш – 34 килогъа ювукъ.

* 6:24Бенадат – Бу II-нчи Бенадат, I-нчи Бенадатны уланы неде уланыны уланы (къара: 3 Пачалар 15:18). Ёрукъ гьисапда, Ол бизин девюрню 860-нчы йылындан 841-нчи йылына ерли гьакимлик этген.

* 6:25Сексен шекел – 1 килогъа ювукъ.

* 6:25Дёрт пай этгенде бир пай кабын – 0,3 литрге ювукъ болма ярай.

* 6:25Беш шекелге – 55 грамгъа ювукъ.

* 7:1Сата – 7 литрге ювукъ болма имканлы; 16-нчы ва 18-нчи аятларда да шолай.

* 7:1Тизив ун биргине-бир шекелге – 11 грамгъа ювукъ; 16-нчы ва 18-нчи аятларда да шолай.

* 8:13Арамны пачасы болажакъ – Альяса бу ерде Аллагь Ильясгъа алданокъ билдирген хабарны айта (къара: 3 Пачалар 19:15-17).

* 9:31Оьзюню есин оьлтюрген Зимри – Мунда Езебел, оьзюню пачасы Иланы оьлтюрюп, ону савлай тухумун къырып, етти гюнден оьзю де оьлген Зимри деген асгербашчыны къысматын гёз алгъа тутуп сёйлей (къара: 3 Пачалар 16:9-20).

* 14:13Дёрт юз тирсек – 180 метрге ювукъ.

* 14:21Азария – 15:13, 30, 32, 34-нчю ва оьзге аятларда огъар Уззия деп де айтыла.

* 15:19Пул – 29-нчу аятда огъар дагъы да Тиглатпаласар деп айтыла. Ол 745-нчи йылдан тутуп 727-нчи йылгъа ерли гьакимлик этген.

* 15:19Бир минг талант – 34 тонгъа ювукъ.

* 15:20Элли шекел – 0,6 килогъа ювукъ.

* 19:21Сионну оьзюне эргиши ювукълукъ этмеген къызы – Ерусалимни белгилейген келпет; «Ерусалимни къызы» да шолай.

* 23:33Бир талант – 35 килогъа ювукъ.

* 25:17Сегиз тирсек – 9 метрге ювукъ.

* 25:17Уьч тирсек – 1,5 метрге ювукъ.

+ 1:1 3 Пач 22:37, 2 Пач 8:2, 4 Пач 3:5

+ 1:2 Элч 20:9, Мат 10:25, Мат 12:24, Мк 3:22, Лкъ 11:15, 4 Пач 8:8

+ 1:3 3 Пач 17:1, 3 Пач 21:17
+ 1:8 Мат 3:4, Мк 1:6
+ 1:10 Аюб 1:16, Лкъ 9:54
+ 2:1 Яр 5:24, 3 Пач 19:19-21,
+ 2:4 3 Пач 16:34
+ 2:8 Чыгъ 14:21, Чыгъ 14:29,
+ 2:9 Сан 11:17, Сан 11:25, Такр 21:17
+ 2:12 4 Пач 6:17, 4 Пач 13:14
+ 2:16 3 Пач 18:12, Элч 8:39
+ 2:23 Аюб 19:18
+ 2:25 3 Пач 18:20
+ 3:2 3 Пач 16:31, 4 Пач 10:26
+ 3:3 3 Пач 12:28-32
+ 3:5 4 Пач 1:1
+ 3:7 3 Пач 22:4
+ 3:9 3 Пач 22:47
+ 3:11 3 Пач 22:7
+ 3:13 3 Пач 18:19, 3 Пач 22:6
+ 3:15 1 Пач 10:5, 1 Пач 16:17, 3 Пач 18:46
+ 3:19 Такр 20:19
+ 3:20 Чыгъ 29:39-40
+ 4:1 Лев 25:39-41, Мат 18:25
+ 4:12 4 Пач 5:20-27, 4 Пач 8:4-5
+ 4:16 Яр 18:14
+ 4:23 Сан 28:11
+ 4:27 Мат 28:9, Яр 18:17,

+ 4:29 3 Пач 18:46, Чыгъ 7:19, Чыгъ 14:26, Лкъ 10:4

+ 4:31 3 Пач 18:29, Югь 11:11
+ 4:33 Якъ 5:16
+ 4:34 3 Пач 17:21, Элч 20:10
+ 4:37 Ягь 11:35
+ 4:38 4 Пач 2:1

+ 4:42 1 Пач 9:4, Мат 14:16-21, Мат 15:32-38, Мк 6:37-44, Мк 8:4-9, Лкъ 9:13-17, Югь 6:5-13

+ 5:1 Лкъ 4:27, Лев 13:3
+ 5:7 Такр 32:39, 3 Пач 20:7
+ 5:10 Лев 14:7
+ 5:20 4 Пач 4:12, 4 Пач 8:4-5
+ 5:27 Чыгъ 4:6, Сан 12:10
+ 6:13 Яр 37:17
+ 6:17 Заб 67:18,
+ 6:18 Яр 19:11
+ 6:22 Айт 25:21, Рум 12:20
+ 6:24 3 Пач 15:18, 3 Пач 20:1, 4 Пач 8:27
+ 6:26 2 Пач 14:4
+ 6:29 Лев 26:29, Такр 28:57,
+ 7:2 4 Пач 7:17
+ 7:6 2 Пач 5:24, 4 Пач 6:17
+ 7:7 Заб 47:6
+ 7:17 4 Пач 7:2
+ 8:1 4 Пач 4:35-37, Яр 41:27
+ 8:4 4 Пач 4:12, 4 Пач 5:20-27
+ 8:7 4 Пач 6:24

+ 8:8 3 Пач 19:15, 3 Пач 19:17, 1 Пач 9:7, 4 Пач 1:2

+ 8:12 4 Пач 10:32, 4 Пач 12:17, 4 Пач 13:22, Заб 136:9,

+ 8:13 3 Пач 19:15, 3 Пач 19:17
+ 8:18 3 Пач 12:28-30, 3 Пач 16:31-33
+ 8:19 2 Пач 21:17, 3 Пач 11:36
+ 8:20 Яр 27:40, 3 Пач 22:47
+ 8:26 4 Пач 11:1
+ 8:28 4 Пач 8:15, 3 Пач 22:3
+ 9:1 4 Пач 8:28
+ 9:2 3 Пач 19:16
+ 9:3 1 Пач 10:1
+ 9:7 3 Пач 18:4
+ 9:8 Такр 32:36

+ 9:9 3 Пач 14:10, 3 Пач 15:29, 3 Пач 16:11, 3 Пач 21:21-22

+ 9:10 3 Пач 21:23, 4 Пач 9:36

+ 9:13 Мат 21:8, Мк 11:8, 2 Пач 15:10, 3 Пач 1:34

+ 9:14 4 Пач 8:28-29
+ 9:21 3 Пач 21:1
+ 9:26 3 Пач 21:19
+ 9:28 4 Пач 23:30
+ 9:31 3 Пач 16:9-13
+ 9:34 3 Пач 16:31
+ 9:36 3 Пач 21:23, 4 Пач 9:10
+ 10:1 3 Пач 16:24
+ 10:7 3 Пач 21:21, 4 Пач 9:8
+ 10:10 3 Пач 21:19, 3 Пач 21:21, 3 Пач 21:29
+ 10:17 3 Пач 21:19, 3 Пач 21:21, 3 Пач 21:29
+ 10:18 3 Пач 16:31-32
+ 10:19 3 Пач 18:19, 3 Пач 22:6
+ 10:21 3 Пач 16:32
+ 10:24 3 Пач 20:39
+ 10:25 3 Пач 18:40
+ 10:26 4 Пач 3:2
+ 10:27 4 Пач 23:14
+ 10:29 3 Пач 12:28
+ 10:30 4 Пач 15:12
+ 10:32 4 Пач 8:12
+ 10:33 Такр 2:36
+ 11:1 4 Пач 8:26, 4 Пач 9:27,
+ 11:10 2 Пач 8:7,
+ 11:12 Такр 17:18-19, 1 Пач 10:24
+ 11:14 4 Пач 23:3,
+ 11:18 4 Пач 10:27
+ 12:3 3 Пач 15:14, 3 Пач 22:43
+ 12:9 Мк 12:41, Лкъ 21:1
+ 12:15 4 Пач 22:7

+ 12:16 Лев 4:24, Лев 5:15, Лев 7:7, Сан 18:19

+ 12:17 4 Пач 8:12
+ 12:18 3 Пач 15:18
+ 13:1 4 Пач 11:2
+ 13:2 3 Пач 12:28, 3 Пач 14:16
+ 13:3 4 Пач 8:12
+ 13:4 Чыгъ 3:7, Чыгъ 3:9
+ 13:6 3 Пач 16:33
+ 13:11 3 Пач 12:28, 3 Пач 14:16
+ 13:12 4 Пач 14:8-15
+ 13:14 4 Пач 2:12, 4 Пач 6:17
+ 13:17 3 Пач 20:26
+ 13:22 4 Пач 8:12
+ 13:25 4 Пач 13:19
+ 14:1 4 Пач 12:21
+ 14:4 4 Пач 12:3
+ 14:5 4 Пач 12:20
+ 14:6 Такр 24:16
+ 14:7 2 Пач 8:13,
+ 14:14 3 Пач 7:51, 4 Пач 12:18
+ 14:15 4 Пач 13:12
+ 14:22 Такр 2:8, 3 Пач 9:26
+ 14:24 3 Пач 12:28, 3 Пач 14:16
+ 14:25 Сан 34:8, 3 Пач 8:65,

+ 14:26 Такр 32:36, 4 Пач 9:8, Чыгъ 3:7, 4 Пач 13:23

+ 15:1 4 Пач 14:21
+ 15:4 3 Пач 15:14, 3 Пач 22:43
+ 15:5 Лев 13:3, Лев 13:46
+ 15:9 3 Пач 12:28, 3 Пач 14:16
+ 15:12 4 Пач 10:30
+ 15:14 3 Пач 14:17
+ 15:18 3 Пач 12:28, 3 Пач 14:16
+ 15:24 3 Пач 12:28, 3 Пач 14:16
+ 15:28 3 Пач 12:28, 3 Пач 14:16
+ 15:32 4 Пач 15:7
+ 15:35 3 Пач 15:14, 3 Пач 22:43,
+ 15:37 4 Пач 16:5,
+ 16:3 3 Пач 12:28-30, Лев 18:21, Такр 18:10
+ 16:4 Такр 12:2
+ 16:5 4 Пач 15:37,
+ 16:6 Такр 2:8, 4 Пач 14:22
+ 16:7 4 Пач 15:19, 4 Пач 15:29
+ 16:8 4 Пач 12:18
+ 16:14 Чыгъ 27:1,
+ 16:15 Чыгъ 29:39-41
+ 16:17 3 Пач 7:27-39, 3 Пач 7:23-26
+ 17:1 4 Пач 15:30
+ 17:3 Такр 28:36
+ 17:5 Такр 28:52, 4 Пач 18:9-12,
+ 17:7 Лев 25:38, Чыгъ 20:2
+ 17:8 Лев 18:3, Такр 18:9
+ 17:9 4 Пач 18:8
+ 17:10 Чыгъ 23:24
+ 17:12 Чыгъ 20:4-5
+ 17:14 Такр 9:6,
+ 17:15 Такр 29:25, Рум 1:21, Такр 12:30

+ 17:16 3 Пач 12:28, 3 Пач 14:15, 3 Пач 16:33, Такр 4:19, 4 Пач 21:3, 4 Пач 23:5

+ 17:17 Лев 18:21, Такр 18:10

+ 17:20 4 Пач 13:3, 4 Пач 15:29

+ 17:21 3 Пач 11:11, 3 Пач 11:31, 3 Пач 12:20, 3 Пач 12:28-30

+ 17:28 3 Пач 12:29
+ 17:31 Такр 12:31
+ 17:32 3 Пач 12:29
+ 17:34 Яр 32:28, Яр 35:10
+ 17:35 Такр 5:9,
+ 17:36 Такр 6:13
+ 17:37 Чыгъ 20:5
+ 17:41 3 Пач 18:21
+ 18:4 Такр 16:21-22, Сан 21:8-9
+ 18:5 4 Пач 23:25
+ 18:8 4 Пач 17:9
+ 18:9 4 Пач 17:3-7,
+ 18:15 3 Пач 15:18, 4 Пач 12:18
+ 18:22 4 Пач 18:4,
+ 18:31 3 Пач 4:25
+ 18:32 Такр 8:7-10
+ 18:34 4 Пач 17:24,
+ 18:35 4 Пач 19:12,
+ 19:4 2 Пач 16:12
+ 19:12 Яр 11:31
+ 19:13 4 Пач 18:33-34
+ 19:15 Такр 6:4, 3 Пач 18:39, Заб 85:10,
+ 19:16 Заб 30:3, Заб 70:2,
+ 19:19 Заб 82:19
+ 19:23 Заб 19:8
+ 19:26 Заб 128:6
+ 19:27 Заб 138:1-2
+ 19:32 2 Пач 20:15
+ 19:35 2 Пач 24:16,
+ 19:36 Яр 10:11,
+ 19:37 Яр 8:4,
+ 20:3 4 Пач 18:3
+ 20:5 Заб 38:13, Заб 55:9
+ 20:6 4 Пач 19:34
+ 20:17 4 Пач 24:13,
+ 20:18 4 Пач 24:12, 4 Пач 25:7,

+ 21:3 4 Пач 18:4, 3 Пач 16:32-33, Такр 16:21, Такр 4:19, 4 Пач 17:16, 4 Пач 23:5,

+ 21:4 Такр 12:11, 3 Пач 18:29,

+ 21:5 3 Пач 6:36, 3 Пач 7:12

+ 21:6 Лев 18:21, Такр 18:10, Лев 19:26, Лев 19:31

+ 21:8 3 Пач 9:3,
+ 21:11 Яр 15:16, 3 Пач 21:26
+ 21:12 1 Пач 3:11,
+ 21:13 3 Пач 21:21, 4 Пач 17:6
+ 21:16 4 Пач 24:4
+ 21:18 4 Пач 21:26, Югь 19:41,
+ 21:21 4 Пач 21:2-7
+ 21:26 4 Пач 21:18
+ 22:2 Такр 5:32
+ 22:4 4 Пач 12:9-15
+ 22:7 4 Пач 12:15
+ 22:8 Чыгъ 24:7, Такр 31:24-26
+ 22:13 Такр 29:27
+ 22:14 Лкъ 2:36, Элч 21:9, 1 Кор 11:5,
+ 22:17 Такр 31:29
+ 22:19 Лев 26:31,
+ 22:20 4 Пач 23:24,
+ 23:2 Такр 31:11
+ 23:3 4 Пач 11:14,
+ 23:4 4 Пач 21:3, 3 Пач 15:13
+ 23:5 4 Пач 17:16, 4 Пач 21:3
+ 23:6 Такр 16:21
+ 23:7 Такр 23:17, 3 Пач 14:24
+ 23:10 Лев 18:21, Такр 18:10
+ 23:12 4 Пач 21:4-5
+ 23:13 Сан 21:29, 3 Пач 11:5-7
+ 23:14 Чыгъ 23:24, 4 Пач 10:27
+ 23:15 3 Пач 12:28
+ 23:16 Лев 26:30, 3 Пач 13:2
+ 23:17 3 Пач 13:30-31
+ 23:20 Чыгъ 22:20, Лев 26:30, 3 Пач 13:2
+ 23:21 Чыгъ 12:3-11, Такр 16:2-8
+ 23:24 Лев 19:31, Лев 20:27, Такр 18:10-12
+ 23:25 4 Пач 18:5
+ 23:26 4 Пач 21:11,
+ 23:27 4 Пач 21:4
+ 23:30 4 Пач 9:28, 1 Пач 10:1
+ 23:31 4 Пач 24:18
+ 23:33 Сан 34:11,
+ 23:34 4 Пач 24:17,

+ 24:2 4 Пач 20:17, 4 Пач 21:12-14, 4 Пач 23:27

+ 24:3 4 Пач 21:2-7, 4 Пач 21:16, 4 Пач 21:23-26

+ 24:12 4 Пач 20:18,
+ 24:13 4 Пач 20:17,
+ 24:15 Такр 28:36,
+ 24:17 4 Пач 23:34,
+ 24:18 4 Пач 23:31
+ 25:1 Такр 28:52
+ 25:6 Сан 34:11, 4 Пач 23:33,
+ 25:7 Такр 28:36, 4 Пач 20:18
+ 25:9 Лев 26:31,
+ 25:13 3 Пач 7:15-37,
+ 25:14 3 Пач 7:45, 3 Пач 7:50
+ 25:16 3 Пач 7:47
+ 25:17 3 Пач 7:15-22
+ 25:22 4 Пач 22:12,
+ 25:27 4 Пач 24:12, 4 Пач 24:15,

+ https://ibt.org.ru/ebook?id=KUM

Сёзлюк (Пачаланы Китаплары)

Сёзлюк (Пачаланы Китаплары)

1. А

2. Б

3. Г

4. Д

5. Ё

6. И

7. К

8. Л

9. М

10. П

11. Р

12. С

13. Т

14. У

15. Ч

16. Э

17. Я

СЁЗЛЮК

Ай янгырывну байрамы (Новолуние) – янгы айны башланыву булан байлавлу байрам. Бырынгъы ягьудилилер, оьзлени хоншулары да йимик, ай рузнамасы булан пайдалангъан. Янгы ай тувгъан мюгьлет айны башы деп гьисаплангъан.

Арамлылар (Арамеи) – семит къавумланы бир гюбю. Бизин девюрден алдагъы II минг йылны ахырында – I минг йылны башында арамлылар Месопотамияда ва Сирияда генг кюйде орунлашгъан.

Астарта – гьашыкълыкъны ва тюшюмню аллагьы (бир-бирде огъар Баалны къатыны гьисапда гьюрмет этилеген болма да ярай). Бырынгъы Ювукъ Гюнтувушдагъы Сайдан шогъар сужда этилеген инг де агьамиятлы марказ болгъан (тенглешдиригиз: 3-нчю Пачалар 11:5, 33; 4-нчю Пачалар 23:13).

Ашера – Сирияда ва Паластинде оьзюне сужда къылыв яйылгъан аллагь. Эсги Разилешив шагьатлыкъ этегени йимик, Ашерагъа гьюрмет этив Исрайылда да яйылгъан болгъан (3-нчю Пачалар 15:13; 18:19; 4-нчю Пачалар 21:7; 23:4, 6-7). Эсги Разилешивде Ашерагъа багъышлангъан тереклени (неде, болма ярай, агъач багъаналаны) гьакъында кёп айтыла; шолагъа да Ашера деп айтылгъан.

Ашшур (Ассирия) – Месопотамияны темиркъазыгъындагъы пачалыкъ. Бизин девюрден алдагъы VIII асруну артдагъы отуз йылларында Ашшур Исрайылны, Ягьудини ва Паластинни оьзге пачалыкъларын елеген. Ашшурлулар Исрайылны халкъын ва Ягьудини халкъыны бир пайын есир этип алып гетген.

Баал (Ваал) – телиянгурну аллагьы. Паластинни топурагъында Баалгъа сужда къылыв бырынгъы девюрлерден тутуп юрюлген. 3-нчю Пачаларда (16:31-32) Исрайылны пачасы Агьап Баалгъа айрыча гьюрмет этегенликни огъар сайданлы къатыныны таъсир этивюнден таба англатма бола. Эсги Разилешивню китапларында исрайыллылар «Раббибизни къойгъанлыгъы» ва «Баалгъа къуллукъ этегени» учун даим айыпгъа тутула.

Бабил (Вавилон) – Къыбла Месопотамияны аслу шагьары. Бизин девюрден алдагъы VII асруну ахырында Бабил оьзюню ичине бютюн Месопотамия, Сирия ва Паластин гиреген пачалыкъны тахшагьары бола. Ягьудили пачалар оьзлени харлысызлыгъын якълама къарагъанда, бабилли асгерлер Ерусалимни дагъыта (бизин девюрден алдагъы 586-нчы йылда). Бабил Сыйлы Язывларда дюньядагъы яманлыкъны белгиси гьисапда мердешленип геле.

Багъыр денгиз (Медное море) – ичинде суву булангъы зор уллу дёгерек чапчакъ; шонда дин къуллукъчулар жувуна болгъан. Багъыр денгизни генги 5 метрге ювукъ болгъан; шо Ибадатхананы абзарында ерлешдирилген. Багъырдан этилген 12 бугъа денгизни тиревлери гьисапда къоллангъан.

Бат – сувлу затны оьлчевю, 39 литрге ювукъ.

Гелгинчи (Переселенец) – ят уьлкеден чыгъып, исрайыллыланы арасында яшайгъан адам. Мусаны Къанунуна гёре, гелгинчилер, оьзге исрайыллылар булан бир тенг кюйде, Раббибизге аминлигин сакълама, Къанунну гёрсетивлерин кютме, бары да халкъ булан бирче дин байрамланы ва сонгугюнлени оьтгерме герек болгъан. Къанун гелгинчилени къыйыкъсытывлардан ва ихтиярларындан магьрюм этивден якълагъан, неге тюгюл исрайыллылар оьзлер де Мисриде гелгинчилер болгъан.

Дин къуллукъчу (Священник) – Раббибизге къуллукъ этеген адам. Тавратгъа гёре, янгыз Гьарунну наслуларыны Раббибизни дин къуллукъчулары болма ихтияры бар.

Ёлугъув чатыр (Шатер Встречи) – Тавратгъа гёре, оьзюн ер-ерге алып юрюйген сыйлы чатыр. Раббибиз Муса булан ёлукъгъанда ва Аллагьгъа къуллукъ этивню вакътисинде шону ичинде бола. Чатырны къурулагъан кюю Чыгъышны китабында тындырыкълы кюйде суратлангъан.

Ибадатхана (Храм) – Ерусалимде Раббибиз учун этилген Ибадатхана. Шону инг башлап Сулейман пача къургъан. Биринчи Ибадатхана бабиллилер чапгъын этгенче тургъан ва шону бизин девюрден алдагъы 587–586 йылларда Бабилни пачасы Набугьодоносор бузгъан. Сулейманны Ибадатханасыны тындырыкълы суратланыву 3-нчю Пачаларда 6:2–7:51 (янаша суратланыву 2-нчи Таварихлерде 3) бериле. Бизин девюрден алдагъы 536-нчы йылда Бабил есирлиги тамамлангъан сонг, Фарс пачалыкъны Кир пачасы ягьудидилеге бабиллилер бузгъан Ибадатхананы янгыдан къурма ихтияр бере.

Каруб (Херувим) – Раббибизге къуллукъ этеген, ажайып гючю булангъы жанлар. Ерусалимдеги Ибадатханада агъачдан этилип, алтын варакъ берилген эки каруб сыйлыланы да сыйлы еринде эретургъан болгъан (3-нчю Пачалар 6:23-28); карубланы суратлары тамлардагъы ва эшиклердеги накъышланы бир бёлюгю болуп токътагъан (3-нчю Пачалар 6:29-35). Къарагъанда, бырынгъы исрайыллылар карубланы аслу гьалда къанатлы жанланы (бугъаланы, арсланланы неде къаракъушланы) келпетинде гёз алдына гелтирген.

Кёклердеги къудрат (Небесное воинство) – «Кёклени пачасы» гьисапдагъы Раббибизни асгери Эсги Разилешивде шолай суратлана. 3-нчю Пачаларда (22:19) айланасында «Кёклердеги къудраты» булангъы Аллагь тахда олтургъан кююне тергев беригиз. Аллагьны «Къудратланы Раббиси» деген даимги аты шондан амалгъа геле.

Къавум (Колено, племя) – Исрайылда тухум булан байлавлу инг де уллу оьлчев. Гьар тухум Якъубну бир уланыны атын юрюте. Савлай исрайыллы халкъ 12 къавумдан амалгъа гелген: Рубим, Симон, Леви, Ягьуда, Иссакар, Забулун, Юсуп, Буньямин, Дан, Непталим, Гат, Ашир. Кёбюсю ерлерде Юсупну къавуму ону эки уланындан – Манассадан ва Эпрайимден – таба гёрсетилген. Ваъда этилген Топуракъны елеген сонг, Левини тухумундан къайры, гьар исрайыллы къавумгъа оьз пайы гёрсетилген. Левини тухуму буса кютеген дин къуллугъу учун аш-сувну оьзге исрайыллылардан алма тарыкъ болгъан. Сулейман пача гечинген сонг, Исрайылны бирикген пачалыгъы экиге бёлюнген: Темиркъазыкъдагъы пачалыкъгъа – Исрайылгъа ва Къыбладагъы пачалыкъгъа – Ягьудиге. Къыбладагъы пачалыкъны (Ягьудини) ичине эки къавум гирген – Ягьуди ва Буньямин, Темиркъазыкъдагъы пачалыкъны ичине буса къалгъан он къавум гирген. Темиркъазыкъдагъы он да къавумну ашшурлулар есир этип алып гетген ва олар Ашшур пачалыкъны топуракъларында тас болгъан.

Къурбан (Жертва) – Эсги Разилешивню сужда къылыв мердешинде къурбан этив булан байлавлу адат аслу ерни тута. Къурбанлыкъ ва буйрукъланы кютюв Аллагьны ва инсанны арасындагъы байлавлукъну уьзюлме къоймагъан кюйде сакълай. Эсги Разилешивде къурбанланы кёп тюрлюлери эсгериле.

Къурбанлыкъны салагъан ер (Жертвенник) – къурбан этилеген гьайванлар, сурсатлар неде арив ийисли затлар салынып яллатылагъан ер. Къурбанлыкъны салагъан ерни мююшлерини учлары чыкъгъан болгъан, шолагъа мююзлер деп айтылгъан.

Левилилер (Левиты) – Якъубну-Исрайылны уьчюнчю уланы Левини наслулары. Раббибиз левилилени Оьзюню Сыйлы еринде къуллукъ этмек учун айырып алгъан.

Муъжизат (Знамение) – Аллагьны къудратына шагьатлыкъ этеген табиатны аламатларына неде инсанланы ишлерине Сыйлы Язывларда шолай айтыла.

Пасха – Исрайылны халкъыны инг аслу байрамларындан бириси; ягьудилилени Мисриден чыкъгъанлыгъын эсге сала.

Пилистимлилер (Филистимляне) – бизин девюрден алдагъы XIII–XII асруларда оьзлеге «денгизни халкълары» деп айтылагъан халкъланы гёчеген девюрюнде Паластинни къыбла-гюнбатышында ерлешип токъташгъан халкъ. Шо халкъ багъыр асруну ахырында Бырынгъы Гюнтувушдагъы бир нече пачалыкъны дагъытгъан. Амосну (9:7 ) ва Иеремияны (9:7 ) китапларына гёре, пилистимлилени ватаны Каптор (демек, Крит неде Кипр) болгъан.

Разилешив (Договор) – Эсги Разилешивдеги кюрчю маънасы булангъы англав, Аллагьны инсанлар булангъы разилешивю. Инсанлар оьзлеге Аллагьгъа амин болуп яшамакъны борч этип алгъан, Ол буса инсанланы Оьзюню якълавуна алгъан.

Сандыкъ (Ковчег) – Исрайылны халкъыны инг де аслу сыйлы алатына Эсги Разилешивде шолай айтыла. Аллагь исрайыллылар булан этген разилешив сандыкъгъа язылып салынгъан болгъан.

Сонгугюн (Суббота) – Аллагьгъа багъышлангъан, ял алагъан гюн. Сонгугюн инсанлар Къанунну уьйренив булан машгъул болма ва шолай да ял алма ва шатланма тарыкъ болгъан. Сонгугюн ишлемек гери урулгъан.

Сыйлы ерлер (Высоты) – ялгъан аллагьгъа сужда къылагъан ер. Пачаланы китапларында ва Эсги Разилешивню оьзге китапларында бу сёз тагъымны инкарлыкъ ренки бар, неге тюгюл ерли сыйлы ерлер биргине-бир герти Ибадатханагъа – Ерусалимдеги «Раббизни уьюне» – къаршы салына.

Сыйлыланы да Сыйлы ери (Святое святых) – Сыйлы чатырны ва Ерусалимдеги Ибадатхананы инг де сыйлы, ичиндеги ери. Разилешивню сандыгъы тап шонда, эки карубну къанатларыны тюбюне салынгъан болгъан.

Таш къангалар (Скрижали) – Раббибиз Оьзюню он буйругъун къазып язгъан эки таш такъта.

Терапим (Терафимы) – уьйлердеги ялгъан аллагьланы неде, болма ярай, оьлген ата-бабаланы айтардай уллу тюгюл таш суратлары. 1-нчи Пачаларда (19:13-16), китапгъа гёре, «терапим» деген сёз инсанны бийиклигиндеги таш суратны англата. Бир-бир китапларда терапимлер, пал салывну бир къайдасы гьисапда, чакъырылагъаны эсгериле (Иезекиил 21:21; Закарья 10:2 ). 4-нчю Пачалагъа (23:24) гёре, Ёшия пача терапимлени, ялгъан аллагьлар, халмажчылыкъ ва «Ягьудада булан Ерусалимде алда болгъан оьзге жиргенчликлер» булан бирче гери ургъан болгъан.

Тирсек (Локоть) – Сыйлы Язывларда ёлугъагъан узунлукъ булан байлавлу аслу оьлчев, ёрукъ гьисапда 45 сантиметрге ювукъ.

Урдун (Иордан) – Паластинни аслу оьзени. Шо оьзен, Гьармун тавдан баш алып, Оьлю денгизге тёгюле. Йылны кёбюсю вакътисинде Ёрдан генг болмай (30 метрден генг тюгюл) ва терен болмай, тек ону агъымы чалт ва ёлу айланч.

Урим ва Туммим (Урим и Туммим) – бу алатлар Сыйлы Язывланы бир еринде де суратланмай, тек дин къуллукъчу оьзюню бир-бир суалларына Аллагьдан жавап алагъан алат гьисапда бир нече керен эсгериле. Шолар нечик буса да бир чёп салмакъ учун къолланагъан, дин къуллукъчу оьзюню дин опурагъындан чыгъарагъан алатлар болгъан.

Чатыр (Скиния) – исрайыллыланы дангылда макансыз айланагъан вакътисиндеги ер-ерге алып юрюйген Сыйлы чатыры. Къара: Ёлугъув чатыр.

Эпот (Эфод) – Бу сёз Эсги Разилешивню гьар тюрлю китапларында башгъа-башгъа маъналарда къоллана. Чыгъышны ва Левилилени китапларында эпот – баш дин къуллукъчуну айрыча гийимлеринден бириси; шону ондан къайры биревге де гийме яратылмай. Баш дин къуллукъчуну гийиминде эпотну къырыйында тёш дорба да бола, шону ичине пал салмакъ учун къолланагъан урим ва туммим салына (Раббибизден «гёрсетивлер алмакъ» учун). Пачаланы китапларында эпотну эки тайпасы ёлугъа: «кетен эпот» (гийимни бир тайпасы) ва шо сёз англатагъан сужда къылагъан бир алат. Шолай эпотну «гиймей», шону «гелтире» неде «оьрге чюе» (1-нчи Пачалар 14:3; 23:6, 9; 30:7). 1-нчи Пачаларда (2:28) «эпотну оьрге чюймек» – къурбан этив ва арив ийислер чыгъарыв булан бирче дин къуллукъчу этеген инг агьамиятлы ишлени бириси. Бир нече ерде эпот пал салмакъ учун къолланагъаны эсгериле – 1-нчи Пачалар 23:9-12; 30:7-8; дагъы да къара: 1-нчи Пачалар 14:36-37, 40-42. 1-нчи Пачаларда (21:9) Агьималик Давутгъа Жалутну къылычын эпотну артындан излеме таклиф эте (шолайлыкъда, эпот сыйлы ерде эретургъан болгъан деп ёрала). Пачаланы китапларында эсгерилеген «кетен эпот» – дин къуллукъчуланы гийими. Сыйлы ерде къуллукъ этеген Шамуйыл шону гие болгъан (1-нчи Пачалар 2:18). Давут Разилешивню сандыгъын Ерусалимге чыгъарагъанда, кетен эпотну гийген (2-нчи Пачалар 6:14).

Яллатып этилеген къурбанлар (Всесожжение) – къурбан этивню бир къайдасы. Къурбан этивню бу къайдасына гёре, оьлтюрюлген гьайван бютюнлей Аллагьгъа тапшурула: гьайван къурбан этеген ерге салынып, савлай, бир гесеги де къалмагъан кюйде, яллатыла. Яллатып этилеген къурбанлар Эсги Разилешивде эсгерилеген къурбан этивлени инг де агьамиятлыларындан санала.

Карталар (Пачаланы китаплары)

Table of Contents

- Пачаланы Китаплары: 4 Пачалар

- Баш Сёз

- 4 Пачалар

- 1
- 2
- 3
- 4
- 5
- 6
- 7
- 8
- 9
- 10
- 11
- 12
- 13
- 14
- 15
- 16
- 17
- 18
- 19
- 20
- 21
- 22
- 23
- 24
- 25

- Сёзлюк (Пачаланы Китаплары)

- Ай янгырывну байрамы
- Арамлылар
- Астарта
- Ашера
- Ашшур
- Баал
- Бабил
- Багъыр денгиз
- Бат
- Гелгинчи
- Дин къуллукъчу
- Ёлугъув чатыр
- Ибадатхана
- Каруб
- Кёклердеги къудрат
- Къавум
- Къурбан
- Къурбанлыкъны салагъан ер
- Левилилер
- Муъжизат
- Пасха
- Пилистимлилер
- Разилешив
- Сандыкъ
- Сонгугюн
- Сыйлы ерлер
- Сыйлыланы да Сыйлы ери
- Таш къангалар
- Терапим
- Тирсек
- Урдун
- Урим ва Туммим
- Чатыр
- Эпот
- Яллатып этилеген къурбанлар

- Карталар (Пачаланы китаплары)